Wsie Warszawy

Wsie Warszawy – próba identyfikacji zasobów bibliograficznych
Autor: Mikołaj Madurowicz

Celami podjętej kwerendy bibliograficznej były: primo – weryfikacja, czy zasadnicza problematyka dotychczas doczekała się zbiorczego – np. syntetycznego lub przekrojowego – opracowania naukowego, popularnonaukowego bądź popularnego; secundo – oszacowanie rozpiętości wątków merytorycznych stowarzyszonych z zagadnieniem wsi Warszawy; tertio – określenie skali rozpoznania tematu na łamach czasopism, w drukach zwartych, raportach, aktach normatywnych i dokumentach źródłowych.

Pojęcie „wieś” należy do zmieniających znaczenie terminów w zależności zarówno od okresu (czasu powstania jednostek osadniczych lub formułowania o nich refleksji badawczej), jak i dziedziny wiedzy, w ramach której prowadzi się studia nad tą tematyką (inaczej rozumieją „wieś” historycy zajmujący się średniowieczem, inaczej zaś współcześni urbaniści itd.). Niejednokrotnie utożsamia się semantycznie w opracowaniach wsie z osadami, grodami, osiedlami, wikami, folwarkami, koloniami, jurydykami, fortami, dobrami określonej własności (ziemiami lub posiadłościami – np. królewskimi, książęcymi, szlacheckimi, biskupimi), incydentalnie także z miasteczkami lub całymi gminami wiejskimi. Nierzadko kilka zabudowań towarzyszących miejskim gruntom ornym czy ogrodom mieszczańskim albo podmiejskim kwalifikuje się bez stosownej analizy historycznej i bez osadzenia w adekwatnym kontekście (regionalnym, dziejowym) do klasy wiejskich jednostek osadniczych. Dodatkowo zrównuje się status wsi dawnej i wsi współczesnej, projektując wstecz oczekiwania poznawcze. Wreszcie do grupy miejscowości o charakterze wiejskim zalicza się ośrodki znajdujące się w strefie kontinuum miejsko-wiejskiego, co nie zawsze bywa dobrym ich przyporządkowaniem. Miasta zdegradowane – pozbawione statusu miejskiego (uprzednio: praw miejskich) – nie od razu również stają się wsiami ex definitione.

W świetle powyższego nawet jeśli tytuł danego opracowania (artykułu, książki, raportu, mapy, eseju, komunikatu itd.) sugeruje, że w rachubę badawczą wzięto osadnictwo wiejskie, to nie daje to gwarancji, że o takimże osadnictwie w sensie typologicznym i proweniencyjnym konkretne studium traktuje. Niekiedy też zapowiadane w tytułach bibliograficznych jednostki wiejskie służą jedynie celom lokalizacyjnym dla innej problematyki, stanowiąc tylko adres. I odwrotnie – sporo materiału merytorycznego znajduje się w źródłach i opracowaniach opatrzonych tytułami często zupełnie nienawiązującymi do tematyki wsi. Słowem – kierowanie się tylko adresami bibliograficznymi tudzież słowami kluczowymi niekoniecznie musi okazać się właściwą praktyką kwerendalną. Co więcej, od czasu do czasu uobecnione w literaturze przedmiotu nazwy różnych wsi Warszawy nie uprawniały do tego, aby zakwalifikować dany tekst (opracowanie, źródło) do puli zasadniczej (np. casus „Pragi”).

Rekonesans problematyki komplikuje jeszcze to, w jakim stadium dziejowym i formalnym była / jest dana wieś – m.in. czy dopiero niedawno została włączona do organizmu miejskiego, czy i jak długo istniała jako jednostka służebna wobec ośrodka wyższego rzędu osadniczego, czy ma status prawno-administracyjny jako wieś, czy przeobraża się lub stagnuje fizjonomicznie i funkcjonalnie, czy została włączona do obszaru metropolitalnego jako część innego miasta względnie jako indywidualny podmiot osadniczy w ramach inkorporacji, czy społecznie i kulturowo reprezentuje zbiór wielu wsi określonego regionu.

Wsie Warszawy – niby paradoksalne hasło prowokujące do namysłu – same w sobie natychmiastowo budzą też rozmaite konotacje. Mogą być rozumiane bowiem (i) jako dawne jednostki osadnicze o charakterze wiejskim aktualnie położone w obrębie Warszawy (konstytuujące ją w swoim czasie albo sukcesywnie doń przyłączane), (ii) jako dziejowo uzależnione od stolicy, sprowadzone do obsługi bądź zaplecza (aprowizacyjnego, demograficznego, rekreacyjnego) miasta, (iii) jako miejsca w mieście jakkolwiek emblematyzujące „wiejskość” (ogrodnictwo miejskie, zrównoważone sposoby budowania), (iv) jako jednostki osadnicze, skąd napłynęli dzisiejsi mieszkańcy Warszawy – w pewnym stopniu implementujący cząstkę (obyczajową, językową, społeczną, psychologiczną) miejsca pochodzenia do rzeczywistości wielkomiejskiej, (v) jako miejscowości, które np. podczas zrywów narodowych czy zawieruchy wojennej udzielały schronienia warszawiakom. Czasami w dyskursie morfologicznie się rozłącza (sic!) zabudowania wiejskie dedykowane zamieszkiwaniu i pola uprawne.

Wstępny przegląd bibliograficzny ukierunkowany na problematykę „wsi warszawskich” – które oczywiście nie zawsze stanowią synonim „wsi Warszawy” albo „wsi w granicach Warszawy” – przyniósł rozpoznanie, w jakich dziedzinach najczęściej podejmuje się tę problematykę wśród historyków, varsavianistów, regionalistów, urbanistów, geografów, archeologów czy ekonomistów. Otóż przeważnie rozpatruje się wsie Warszawy w kontekście prawno-administracyjnym (kwestie własności, inkorporacje), historyczno- archeologicznym (rola miejscowości w procesach politycznych i cywilizacyjnych, życie obyczajowe, przynależność wsi do danego kręgu kulturowego), osadniczo-fizjonomicznym (architektoniczno-urbanistycznym) i społeczno-gospodarczym (funkcjonowanie zbiorowości, zasadnicze funkcje wsi pełnione na rzecz własną versus innych ośrodków, znaczenie ekonomiczne, pozycja w regionie, użytkowanie terenu). Nieco rzadziej podejmowane są zaś studia nad jednostkami wiejskimi w aspekcie fizycznogeograficznym (umiejscowienie w konkretnych okolicznościach przyrodniczych) i tożsamościowo-mentalnym (wymiar autoidentyfikacyjny).

Za podstawę niniejszego rozpoznania bibliograficznego przyjęto korpus tekstów zamieszczonych na łamach pięciu czasopism (od początku ich ukazywania się), czyli „Kroniki Warszawy”, „Rocznika Warszawskiego”, „Zeszytów Wiejskich”, „Studiów Obszarów Wiejskich” i „Studiów Regionalnych i Lokalnych”, jak również opublikowanych w tomach książkowej serii „Studia Warszawskie”. Dodatkowo rozpoznano zawartość ok. 500 innych publikacji (tj. druków zwartych, artykułów w czasopismach naukowych i branżowych, artykułów w periodykach popularnych), kilkudziesięciu prac dyplomowych (zwłaszcza magisterskich),2 kilku opracowań eksperckich (naświetlających kontekst merytoryczny – jako pokłosie grantów badawczych). Mimo, że w poniższym wykazie bibliograficznym pojawiają się także teksty wydrukowane na łamach takich tytułów prasowych czy naukowych i profesjonalnych, jak np. z jednej strony – „Stolica”, „Skarpa Warszawska”, „Nasze Bielany” i „Życie Warszawy”, z drugiej – „Materiały Wczesnośredniowieczne”, „Wiadomości Archeologiczne”, „Wieś i Rolnictwo” i „Architektura”, to systematyczną kwerendę obejmującą te periodyki należałoby przeprowadzić w przyszłości. Podobnie trzeba rozpoznać obecność problematyki wsi Warszawy m.in. w „Kwartalniku Historii Kultury Materialnej”, „Kwartalniku Historycznym”, „Rocznikach Historycznych”, „Studiach Miejskich”, „Przeglądzie Archeologicznym”, „Etnografii Polskiej”, „Studiach Geohistorica”, „Przeglądzie Historycznym”, „Przeglądzie Geologicznym”, „Czasopiśmie Geograficznym”, „Pracach Geograficznych”, „Dziejach Najnowszych”, „Kwartalniku Architektury i Urbanistyki”, „Spotkaniach z Zabytkami”, „Studiach Socjologicznych”, „Kulturze i Społeczeństwie”, „Ochronie Zabytków”, „Acta Poloniae Historica”, „Archeologii Polski” czy „Nowej Wsi”, a z lokalnych (w tym dzielnicowych) czasopism dawniej bądź współcześnie poświęconych stricte stolicy warto byłoby przestudiować m.in. „Gazetę Stołeczną” (dodatek do „Gazety Wyborczej”), „Kurier Warszawski”, „Pamiętnik Warszawski”, „Życie Śródmieścia”, „Przegląd Warszawski”, „Dziennik Warszawski”, „Passę”, „Gazetę Żoliborza”, jak też „Rocznik Mazowiecki”. Na pewno godziłoby się wzbogacić poszukiwania literaturowe o całościowy i systematyczny rekonesans naukowych prac na stopień (doktoratów, rozpraw habilitacyjnych).

W opinii piszącego te słowa opracowanie w miarę kompletnej kwerendy bibliograficznej dedykowanej wiadomej problematyce stanowi kilkuletnie zadanie dla interdyscyplinarnego zespołu badawczego. Poniższa lista publikacji jest efektem czteromiesięcznego zapoznawania się z kompletami zaledwie pięciu periodyków, jednej serii wydawniczej, a także opublikowanymi raportami i sprawozdaniami z projektów naukowych w postaci osobnych woluminów oraz tekstów rozproszonych. Tym samym to zestawienie adresów bibliograficznych należy przyjąć niczym wstępne zorientowanie się w dyskursie i potraktować jako propozycję inauguracji większego przedsięwzięcia. Mimo koniecznego i celowego ograniczenia wyjściowego zasobu tekstów do analizy, można dojść do wniosku, że już nawet tak skonstruowany inicjalny rekonesans literatury przedmiotu – słowo „inicjalny” może mylić, gdyż mówimy o dziesiątkach tysięcy przestudiowanych stron – przyniósł rozeznanie jakościowe, tzn. jak i dlaczego opisywano wsie Warszawy.

Zgromadzoną bibliografię dotyczącą wsi Warszawy podzielono na 6 działów. Pierwszy i najbardziej rozbudowany jest zestaw warszawskiej literatury podmiotowej, która jest poświęcona konkretnym wsiom, ale również dzielnicom i rejonom Warszawy w perspektywie historycznej i współczesnej. Gdy tytuł opracowania / źródła nie zdradzał rodzaju ani sposobu interpretacji wsi, dodano w nawiasie kwadratowym dopowiedzenie merytoryczne i/lub uczytelnienie problemowe. Obszerna część druga zawiera warszawską literaturę podmiotową, lecz już w aspekcie ogólnym (dziejowym, zbiorczym, regionalnym) – odnoszącym się blokowo tyleż do całej Warszawy, co Mazowsza (w tym przypadku także uzupełniano zapis bibliograficzny o nazwę/y wsi lub kontekst ujęcia tematyki). Trzecia odsłona sprowadza się do egzemplarycznej kontekstowej bibliografii dyskursywnej, a zatem historycznie, regionalnie lub osadniczo naświetlającej wiodące zagadnienia w skali ogólnopolskiej i szerszej. Następnie zestawiono przykładową bibliografię komparatystyczną, czyli publikacje poświęcone problematyce wsi w odniesieniu do innych konkretnych miast (polskich i zagranicznych). Piąta grupa tekstów stanowi bibliografię metodologiczno-konceptualną, więc może być potraktowana niczym wiązka podpowiedzi, jak i dlaczego prowadzi się analizę wiadomych zagadnień. Na ostatnią część składają się tylko dwa – acz istotne – opracowania źródłowe.

Na razie możemy stwierdzić, że w literaturze polskiej nie istnieje kompleksowe opracowanie problematyki wsi Warszawy. Aby osiągnąć zaś drugi i trzeci cel – zarysowane kilka akapitów wcześniej – powinno się zrealizować przedsięwzięcie badawcze, o którym także była mowa.

Autor dziękuje pracownikom Biblioteki Narodowej i Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego za życzliwość podczas prowadzonej kwerendy, ponadto składa głęboki ukłon profesorom: Krzysztofowi Bierwiaczonkowi (z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach), Robertowi Szmytkiemu (z Uniwersytetu Wrocławskiego) i Marcinowi Wójcikowi (z Uniwersytetu Łódzkiego) za wskazanie wartych uwagi źródeł i opracowań komparatystycznych.

SYGNALNA BIBLIOGRAFIA DOTYCZĄCA PROBLEMATYKI DAWNYCH OSAD O CHARAKTERZE WIEJSKIM W OBECNYCH GRANICACH WARSZAWY ORAZ MERYTORYCZNIE POKREWNEJ

1. Bibliografia podmiotowa – warszawska: perspektywa ukierunkowana miejscowo

Aleksiejuk M., 2024, „Niewątpliwie charakteru pałacowego dane budynki nie mają” – historia zespołu budynków Spółdzielni Mieszkaniowej „Fenix” przy placu Wilsona 4, „Kronika Warszawy” nr 1(169), s. 84–112 [proweniencja historyczna terenu osiedla: Żoliborz, Polików, Fawory, Marymont, Łyska Góra nad Wisłą].
Barański A., 2016, Grochów – odchodzące klimaty, Centrum Promocji Kultury w Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy, Warszawa.
Berger J., 1965, Dzieje Grochowa do 1916 r., „Rocznik Warszawski” – tom 6, s. 48–87.
Berger J., 1965, Monografia Grochowa do 1916 r., praca magisterska pod kierunkiem S. Herbsta, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Berger J., 1969, Z dziejów Targówka, „Rocznik Warszawski” – tom 9, s. 63–85 [Targówek, Kawęczyn, Gocław, Grochów, Targowe, Kamion, Grodzisko, Tarchomin, Solec, Targowe Wielkie, Targowe Małe, Praga, Skaryszew, Golędzinów, Załęże, Szmulowizna / Targówek – Szmulowizna, Targówek – przedmieście, Nowa Praga – wieś, Pelcowizna, Kaczy Dół, Międzylesie, Jabłonna, Mokotów, Czyste, Młociny, Wilanów, Wawer, Bródno].
Berger J., 1979, Z dziejów Saskiej Kępy, „Rocznik Warszawski” – tom 15, s. 321–358.
Berger J., 2000, Praga w świetle wyników spisu ludności 1897 roku, „Kronika Warszawy” nr 3/4(113/114), s. 67–74.
Berger J., 2007, Dawny Wawer (1866–1951). Rys historyczno-statystyczny, [w:] J. Czerniawski, M. Skoczeń (red.), Wawer i jego osiedla, Dzielnica Wawer m.st. Warszawy, Warszawa, s. 49–62.
Berger J., 2007, Jeszcze o niektórych zabytkach Grochowa, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 64–67 [Grochów, Kamionek].
Berger J., 2008, Z przeszłości gminy Wawer, „Kronika Warszawy” nr 2(137), s. 7–15 [ludność – gospodarka – infrastruktura: Wygoda, Kawęczyn, Glinki, Czaplowizna, Zastów, Kaczy Dół / Międzylesie, Stara Miłosna, Grochów, Gocław, Gocławek, Saska Kępa, Zagóźdź, Anin, Zbójna Góra, Radość, Miedzeszyn, Falenica, Michalin, Józefów, Świder, Maciorowe Bagno, Wiśniowa Góra].
Bielany, 1825, „Rozmaitości Warszawskie” (dod. do „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”) nr 22, s. 169–170.
Bielany, 1828, „Rozmaitości Warszawskie” (dod. do „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”) nr 20, s. 159.
Biernacka-Gruszecka J., 1975, Władze jurydyki Bielino (1650–1791), [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXII, zeszyt 3 pt. Warszawa XVIII wieku, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 191–211.
Bronowicz J., 2001, Dzieje warszawskiej Sadyby, „Rocznik Warszawski” – tom 30, s. 221–285.
Bryk M., 2011, Dziedzictwo kulturowe warszawskiej dzielnicy Białołęka. Problemy ochrony, prezentacji i popularyzacji, „Mazowsze. Studia Regionalne” nr 7, s. 79–101.
Brzeziński W., Tomaszewski A.T. (oprac. tekstu), 2008, Targówek – tu zaczyna się Warszawa. Wczesnośredniowieczne osadnictwo Warszawy, [katalog wystawy], Urząd Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy, Państwowe Muzeum Archeologiczne, Warszawa.
Budrewicz O., 1959, Wieś w stołecznym mieście, „Stolica” nr 27, s. 8–9 [dzielnica Siekierki].
Ciećwierz A., Wrońska D., Ajdacki P., 2019, Wesoła: przyroda – dziedzictwo – współczesność, Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Wesoła m.st Warszawy, Warszawa.
Cieśla R., 1951, Powstanie najstarszej osady warszawskiej, praca magisterska pod kierunkiem T. Manteuffla, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Ciołek G., 1961, Plan Ujazdowa z 1606 roku, „Rocznik Warszawski” – tom 2, s. 314–322 [Ujazdów, Jazdów].
Ciunowicz P., 2025, Mokotów przedwarszawski, „Skarpa Warszawska” nr 9(197), s. 8–18.
Cyprysiński W., [1819], Opis rozmiaru Grochowa z okolicami przez uczniów klasy IV szkół wojewódzkich warszawskich xx. pijarów, wykonanego pod przewodnictwem w.j.x. Antoniego Wolickiego, prof. matem. w dniach miesiąca maja 1819, Warszawa.
Czajewski W., 1893, Ilustrowany przewodnik po Warszawie i okolicach, rocznik 2 pt. Wilanów, Czerniaków, Morysin, Gucin, Natolin, Warszawa.
Czerkas K., 2023, Wawerskie góry i górski Wawer, czyli o tym, co kryją w sobie mniej oficjalne nazwy miejscowe, „Prace i Studia Geograficzne” nr 68(4), s. 161–169.
Czerniakowska E., 1996, Etymologia nazwy Młociny, „Rocznik Warszawski” – tom 26, s. 245–249.
Czerniawski J., Skoczeń M. (red.), 2007, Wawer i jego osiedla, Dzielnica Wawer m.st. Warszawy, Warszawa.
Derewonko-Łebkowska B., 1948, Opis organizacji gospodarstwa ogrodniczego folwarku Bródno ze szczególnym uwzględnieniem warzywnictwa, w oparciu o materiał rachunkowy za rok 1947, praca magisterska zrealizowana na Wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa.
Detyniecki Z., Steller S., 1973, Osiedla Wawrzyszew – Chomiczówka w Warszawie, „Architektura” nr 10, s. 383–385.
Domżalski J., 2018, Dzieje Ursusa w zarysie, Warszawa [Czechowice, Gołąbki, Skorosze, Szamoty].
Doroszewska A., 1990, Kalwaria Ujazdowska, „Kronika Warszawy” nr 1/4(81/84), s. 141–147.
Drzewiecki Z. (oprac.), 2000, Parafia Tarchomin Wieś. Opis z 1785 roku ks. Franciszka Czaykowskiego, Wyd. „Apostolicum”, Ząbki.
Falkowska T., 2006, Cmentarze ewangelickie na Białołęce, „Kronika Warszawy” nr 1(128), s. 33–39 [Mańki, Wojdy, Brzeziny, Kąty Grodziskie, Płudy, Olesin – w 1977 r. przyłączone do Pragi Północ, Augustówek, Kępa Tarchomińska].
Faryna-Paszkiewicz H., Paszkiewicz P., 1985, Początki zabudowy Sadyby, „Kronika Warszawy” nr 1/2(61/62), s. 153–163.
Figauzer E., 2006, Zabytki Białołęki, „Kronika Warszawy” nr 1(128), s. 12–22 [Grodzisk, Tarchomin – kościoły i zespół pałacowy].
Fruba H., 1981, Saska Kępa – początki urbanistyki i zabudowy, „Kronika Warszawy” nr 4(48), s. 27–36.
Frymus B., 2023, Z archiwum Huty „Warszawa”, „Kronika Warszawy” nr 2(168), s. 141–148 [Bielany, Młociny, Placówka, Wawrzyszew, Brzeziny].
Gajl K., 1932, O faunie Bielan pod Warszawą, [w:] K. Gajl, R. Kobendza (red.), Bielany pod Warszawą i konieczność ich ochrony, Warszawa, s. 25–37.
Garncarska B., 1970, Z dziejów przemysłu Woli (1870–1914), „Rocznik Warszawski” – tom 8, s. 201–238 [Wola, Czyste, Blizne, Młociny].
Gawkowski R., 2010, Moja dzielnica Włochy – historia Włoch i Okęcia, Warszawa.
Gądzikiewicz M., 1949, Groby z okresu wpływów rzymskich we wsi Łajski, powiat warszawski, „Sprawozdanie Państwowego Muzeum Archeologicznego” – tom 2, zeszyt 1–2, Warszawa.
Getter M., 2010, Anin i Międzylesie w latach 1939–1944. Zapis pamięci własnej i źródeł pisanych, „Kronika Warszawy” nr 1(144), s. 17–31 [Anin, Międzylesie, Radość, Falenica, Józefów, Wawer].
Gierlach O., 1975, Gród jazdowski w wiekach VII–VIII i XIII–XIV, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXI, zeszyt 2 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 119–128 [Jazdów].
Gierlach O., Gierlach B., 1965, Badania archeologiczne na stanowisku Warszawa–Wawrzyszew, „Wiadomości Archeologiczne” – tom 31, zeszyt 1, s. 52–54.
Gomulicki J.W., 1966, W sprawie Kamiona i Solca, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 92–94 [Kamion, Solec].
Górski H., 2019, Folwark Bujnówek na Pradze – legenda i fakty, „Kronika Warszawy” nr 2(160), s. 27–45 [Bujnówek, Targówek, Grochów, Szmulowizna, Utrata, Skaryszew, Kamionek].
Gromski J., 2012, Zapomniane nazwy miejscowości na obszarze dzielnicy Ochota, [w:] K. Handke (red.), Śladami nazw miejskich Warszawy (z prac Zespołu Nazewnictwa Miejskiego Warszawy), Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Warszawa, s. 77–83 [Szamoty, folwark Grabków, folwark Niecki, Gołąbki, Żdżary, wieś Wiktoryn, Witki, Stojarty, Sopęchy, Porzucewo, kolonia Zosin / Zosinów, kolonia Poraj, kolonia
Rakowik, wieś rycerska Zbaraż / Dzbarz, wieś rycerska Górki, dwór i wieś Załuski, wieś Kalinowo].
Grunwald M.M., 2005, Wieś, przedmieście, dzielnica – rozwój urbanistyczny Czerniakowa od XIII do XX wieku, praca magisterska pod kierunkiem Z. Bani, Wydział Nauk Historycznych i Społecznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa.
Grycner W., 1928, Budowa cegielni miejskiej na Burakowie, „Kronika Warszawy” nr 2/3, s. 8–10.
Handke K., 2006, Treści ukryte w nazwach topograficznych obszaru dzielnicy Białołęka, „Kronika Warszawy” nr 1(128), s. 55–64 [Bialalanka / Bala Lanka / Byalolanka / Byalalanka / Biała Łąka / Biało Łęka / Białołęka, Aleksandrów, Annopol, Brzeziny, Konstantynów, Marywil, Różopol, Ustronie, Białołęka Dworska i Szlachecka – w 1938 r., Buchnik, Buków, Choszczówka, Grodzisk, Kalenica, Kąty Grodziskie, Kępa Tarchomińska, Kobiałka, Nowodwory, Piekiełko, Płudy, Winnica, Żerań / Żyrany, Anecin, Augustów / Augustówek, Marcelin, Olesin,
Tomaszew, Lewandów, Mańki-Wojdy, Szamocin, Tarchomin, Dąbrówka Grzybowska, Dąbrówka Szlachecka, Michałowo-Grabina, Ruskowy Bród, Świdry – proweniencja nazewnicza, oboczności nazewnicze, status].
Handke K., 2007, Właściciele i patroni w nazwach miejsc na terenie Grochowa, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 8–20 [Kamion / Kamień, Skaryszew / Skarszew, Gocław / Gościsław, Kawieczyno / Kawęczyn, Grochowo / Grochów, Grzybów, Leszno, Warecka, Tłomackie, Dynasy, Sewerynów, Nowolipie, Florentynów, Emilianówek, Grancówka, Tyburówek, Janówka, Zalina, Woczałówka, Witolin].
Handke K., 2008, Nazwy miejsc i miejscowości na terenie obecnej dzielnicy Wawer, „Kronika Warszawy” nr 2(137), s. 16–21 [Wawer, Glinki, Bródno, Zagóźdź, Aleksandrów, Julianów, Helenów, Anin, Elżbietówek, Marysin Wawerski, Kulików / Kuligów, Karolew, Borków, Szelągowizna, Miedzeszyn, Falenica, Zastów, Skrzypki, Bluszcze, Sadul, Orzechówek, Błota, Las, Nadwiśle, Międzylesie / Kaczkowo / Kaczy
Dół, Borowa Góra, Wiśniowa Góra, Zbójna Góra, Świerczyna, Zatrzebie, Zerzeń / Krusze, Wola / Wólka Zerzeńska, Zbytki, Radość].
Harusewicz M., 1933, Opis 17-ego Okręgu (Grochowa) m.st. Warszawy pod względem sanitarnym, „Zdrowie” nr 1–6, Warszawa.
Instytut Gospodarki w Marymoncie pod Warszawą, 1826, „Rozmaitości Warszawskie” (dod. do „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”) nr 20, s. 154–156.
Iwanicka-Lyra E., 1989, Anin – przykład przekształceń funkcji na peryferiach Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 2(78), s. 9–30.
Jabłoński T., 1932, Żoliborz, piękny brzeg Warszawy. (Zarys historyczny), Warszawa.
Jakubowski T., 1963, Osiedle „Kępa Potocka” w Warszawie na Żoliborzu, praca magisterska pod kierunkiem B. Brukalskiej, Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, Warszawa.
Jankowska B., 1962, Cmentarzysko z późnego okresu rzymskiego w Warszawie-Kawęczynie, „Wiadomości Archeologiczne” – zeszyt 4, s. 330–358.
Jezierski E., 1916, Bitwa pod Grochowem 25 lutego 1831 r., Warszawa.
Jończyk A. RM, 2022, Anin w moim życiu, Wyd. Muzyczne Polihymnia, Lublin.
Kalinowski W., 1972, Tylmanowski projekt miasta Ujazdowa, „Rocznik Warszawski” – tom 11, s. 403–411.
Karpowicz M., 1975, Francesco Antonio Giorgioli i jego freski w kościele [św. Antoniego] bernardynów na Czerniakowie, „Kronika Warszawy” nr 2(22), s. 103–110.
Karwacki W.L., 1972, Opowieści Lasku Bielańskiego, „Kronika Warszawy” nr 4(12), s. 81–101 [Bielany, Polkowa Góra w 1639 r., Golędzinów].
Karwacki W.L., 1978, Zabawy na Bielanach, Warszawa.
Kasprzycki J., 1998, Korzenie miasta. Warszawskie pożegnania, tom 3 pt. Praga, Warszawa.
Kazimierczak J., 1964, Kępa Zawadowska – wieś Olendrów w granicach Warszawy (1819–1944), „Rocznik Warszawski” – tom 5, s. 235–256[Kępa Zawadowska, Siekierki, Moczydłów, Zawady – folwark, Zawady – wieś czynszowa, Kępa Okrzewska, Kępa Falenicka, Kępa Latoszkowa, Lisy – wieś, Latoszki – wieś, Zamość – wieś].
Kazimierski J., 1972, Ochota. Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, „Kronika Warszawy” nr 3(11), s. 107–109.
Kazimierski J., 1973, VI wieków Woli. Sesja popularno-naukowa i wystawa historyczna, „Kronika Warszawy” nr 3(15), s. 111–115.
Kazimierski J., Kołodziejczyk R., Kormanowa Ż., Rostkowska (red.), 1970, Dzieje Pragi, PWN, Warszawa.
Kazimierski J., Kołodziejczyk R., Kormanowa Ż., Rostkowska (red.), 1972, Dzieje Mokotowa, PWN, Warszawa.
Kazimierski J., Kołodziejczyk R., Kormanowa Ż., Rostkowska (red.), 1973, Dzieje Ochoty, PWN, Warszawa.
Kazimierski J., Kołodziejczyk R., Kormanowa Ż., Rostkowska (red.), 1974, Dzieje Woli, PWN, Warszawa.
Kazimierski J., Kołodziejczyk R., Kormanowa Ż., Rostkowska (red.), 1975, Dzieje Śródmieścia, PWN, Warszawa.
Kikta T., 1964, Zapomniane karty z przeszłości Tarchomina, Warszawa.
Kobendza R., 1932, Flora Bielan, [w:] K. Gajl, R. Kobendza (red.), Bielany pod Warszawą i konieczność ich ochrony, Warszawa, s. 13–24.
Komar-Michalczyk K., 2007, Ku nowoczesności – rozwój Grochowa w okresie międzywojennym, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 21–29 [Kamion, Grochów, Gocławek, Targówek, Gocław, Nowe Bródno, Witolin].
Komendowska E., 2007, Kamionkowska Starówka – dziedzictwo i rewitalizacja, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 30–47 [Kamion, Solec, Grochów, Gocławek, Gocław].
Kosacka D., 1963, Historia Lasku Bielańskiego, „Rocznik Warszawski” – tom 4, s. 295–320 [Polków, Powązki, Młociny, Bielany, Buraków, Marymont].
Kraushar A., 1908, Historyczna karczma w Wierzbnie, Warszawa.
Krawczyk J., 2010, Ursynów dawny i współczesny, Warszawa.
Kresa M., 2023, Świat wartości odzwierciedlony w nazwach ulic warszawskiej dzielnicy Wawer, „Poradnik Językowy” nr 04, s. 59–76.
Król A., 1960, Marymont. Dzieje letniej rezydencji Jana Sobieskiego, [osiedla] Augustów II i III oraz Instytutu Agronomicznego, „Rocznik Warszawski” – tom 1, s. 35–79 [Marymont, Bielany, Pólków, Buraków, Marywil, Młociny, Słodowiec / młyn Starościński, folwark Ruda, folwark Wawrzyszew, Grossów / Aleksandrówka, kolonia Ewansówka, Minterówka, folwark Potok].
Królikowski L., 2010, Anin – związek początków Anina z rosyjskimi pracami fortyfikacyjnymi z przełomu XIX i XX wieku, „Kronika Warszawy” nr 1(144), s. 12–16.
Kulesza S.B. (red.), 1938, Wola ongiś i dziś. Praca zbiorowa wydana z racji 20-lecia działalności Towarzystwa Przyjaciół Woli w Warszawie, Warszawa.
Kunikowska J., 2020, Wolica – uparta wieś na obrzeżach Warszawy, „Zeszyty Wiejskie”, nr 26, s. 429–440.
Kunikowska J., 2023, O ludowym dziedzictwie Wolicy, dawnej wsi w granicach Warszawy, „Journal of Urban Ethnology” nr 21, s. 89–102.
Kwiatkowski M., 1969, Powązki, „Rocznik Warszawski” – tom 9, s. 123–161 [Powązki, Mostki, Parysów, Buraków, Czarny Dwór].
Kwiatkowski M., 1970, Dzieje Królikarni, „Rocznik Warszawski” – tom 8, s. 59–89 [Królikarnia, Mokotów, Służew].
Lipka A., 2015, Kapliczki grochowskie, „Kronika Warszawy” nr 2(152), s. 80–110 [Mały i Wielki Grochów, Gocław, Kamion, Kawęczyn, Bródno,
Grodzisk, Wola Ząbkowska, Targowe Wielkie, Targowe Małe, Skaryszew, Praga / Praszka, Golędzinów, Załęże, Wola Goleńska, Wolica, Olędry, Kąty, Marki, Wygoda, Gocławek, Saska Kępa, Witolin].
Lutostańska A., 1975, Z historii Ujazdowa. Dzieje Pałacu Królewskiego, „Kronika Warszawy” nr 2(22), s. 25–46 [Ujazdów, Czerniaków, Mokotów].
Lutostańska A., 1981, Zespół architektoniczny kościoła na Solcu, „Kronika Warszawy” nr 1(45), s. 119–136.
Ławnik J., 1970, Dziewięć wieków Pragi, „Kronika Warszawy” nr 3(3), s. 131–134.
Łęgiewicz K., 2021, 105 lat Ochoty – od glinianek do metropolii, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 121–130.
Michalski T., 2020, Wola wczoraj i dziś, „Skarpa Warszawska” nr 1, s. 10–17.
Mieszczanek A., 2015, Kolonia Praussa i wolni Polacy, „Kronika Warszawy” nr 1(151), s. 59–76 [Grochów, Gocławek, Czerniaków, Młociny, Kawęczyn].
Mińkowski B., Nitecki P., 1988, Kamionek, Warszawa.
Młynarczyk H., 1980, Badania wczesnośredniowiecznej osady Warszawa-Wilanów st. 13 „Pasieka”, „Sprawozdania Archeologiczne” – tom XXXII, s. 197–204.
Motel T., 1969, Targówek – peryferyjne osiedle mieszkaniowe 1916–1965, „Rocznik Warszawski” – tom 9, s. 297–330 [Targówek].
Mórawski K. (red.), 2000, Historia Woli, Warszawa.
Musianowicz K., 1950, Chata z podcieniem odkryta w osadzie podgrodowej w Bródnie Starym, pow. warszawski, „Sprawozdanie Państwowego Muzeum Archeologicznego” – tom 3, zeszyt 1–4, Warszawa.
Musianowicz K., 1951, Wyniki prac wykopaliskowych na grodzisku w Bródnie Starym, w pow. warszawskim (1949), „Materiały Wczesnośredniowieczne” – tom 1, Warszawa.
Musianowicz K., 1956, Gród i osada podgrodowa w Bródnie Starym koło Warszawy, „Materiały Wczesnośredniowieczne” – tom IV, s. 7–96.
Musianowicz K., 1965, Osada podgrodowa w Warszawie – Bródnie Starym, „Wiadomości Archeologiczne” – zeszyt 2/3, s. 203–215.
Napieralski M., 2020, Zaginiona osada, „Nasze Bielany” nr 8, s. 15 [Opalin].
Napieralski M., 2023, Osiedle Młociny Park – dalekie echo miasta ogrodu, „Kronika Warszawy” nr 2(168), s. 40–56 [historia Młocin: Młociny,
Wólka Węglowa, Laski, Buraków Mały].
Napieralski M., 2023, Zanim wyrosły bloki. Spojrzenia na dawny Wawrzyszew, „Kronika Warszawy” nr 2(168), s. 30–39 [Wawrzyszew, Młociny, Powązki, Bielany, Buraków, Chomiczówka, Żbikowianka, Kaliszówka, Brzeziny – m.in. wspomnienia].
Niemyski W., 1934, Warszawski rzymsko-katolicki cmentarz św. Wincentego na Bródnie 1884–1934, Warszawa.
Nowosielski W., 1965, Analiza porównawcza sposobów gospodarowania dwu wsi leżących na terenie dzielnicy Warszawa-Mokotów, praca magisterska pod kierunkiem N. Krusze, Wydział Ekonomiczno-Rolniczy Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa.
Oderfeldówna A., 1937, Młodzież przedmieścia. Z badań ankietowych na Ochocie, Warszawa.
Omilanowska M., 1989, Zabytkowy zespół architektoniczny w Tarchominie, „Kronika Warszawy” nr 3(79), s. 125–136.
Ordynacja dla miasta Pragi [1648 r.], 1998, „Kronika Warszawy” nr 1/4(103/106), s. 7–14 [oprac. A. Wajs, H. Wajs].
Osiecka J., 1973, Służew nad doliną – eksperyment czy reguła?, „Życie Warszawy” nr 141, s. 3.
Osiedle Boernerowo, 1939, Warszawa.
Osiedle Mokotów, 1951, Ministerstwo Budownictwa Miast i Osiedli, Instytut Budownictwa Mieszkaniowego, „Materiały i Dokumentacja” – seria B z 9/1951.
Parcelacja kolonii Ulrychów, położonej na południowych terenach firmy C. Ulrych, [1931], Warszawa.
Parzyński W., 2021, Wilanów to nie tylko obecni mieszkańcy. Cmentarz Wilanowski 1816–2016, Oficyna Wydawnicza Multico, Warszawa.
Pawełczyńska A., 1950, Osiedle Młynów w Warszawie, [Warszawa].
Pękała M., 2024, Szkice do dziejów Grochowa, Wyd. M. Pękała, Warszawa.
Piber M., 2002, Służew średniowieczny. Dzieje parafii i wsi Służew w ziemi warszawskiej, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa.
Piekarska A., 2022, Falenica. Genius loci, Wyd. Neriton, Warszawa.
Pietrzak J., 1959, Analiza warunków produkcyjnych i próba organizacji produkcji rolniczej we wsi Wyczółki położonej w obrębie dzielnicy Warszawa-Mokotów, praca magisterska zrealizowana na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa.
Podkowińska Z., 1930, Groby podkloszowe w Grochowie w powiecie warszawskim, Poznań.
Podwińska Z., 1953, Osadnictwo równiny praskiej w w. XI–XVI, „Materiały Wczesnośredniowieczne” – tom III, s. 59–100.
Poliński J., 1938, Grochów – przedmurze Warszawy z dawnej i niedawnej przeszłości, Warszawa.
Poliński J., 2004, Grochów – przedmurze Warszawy z dawnej i niedawnej przeszłości, reprint nakładem Towarzystwa Przyjaciół Warszawy – Oddział Bródno, Warszawa.
Potocka H., 1952, Ukształtowanie przestrzenne i zabytki Bielan, praca magisterska pod kierunkiem S. Lorentza, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Praski „groch z kapustą”, czyli o nazewnictwie prawobrzeżnej Warszawy, 2017, [debata „Kroniki Warszawy”], „Kronika Warszawy” nr 1(155), s. 23–48 [m.in. nazwy wsi warszawskich pojawiające się w kontekście poprawnych / błędnych delimitacji współczesnego MSI].
Pruss W., 1967, Rozwój przemysłowy i urbanistyczny Dzielnicy Zachodniej Warszawy (1864–1914), praca magisterska pod kierunkiem I. Pietrzak-
Pawłowskiej, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Radomska A.M., 2008, Styl nadwiślański w architekturze Anina, „Kronika Warszawy” nr 2(137), s. 35–46 [Anin, Wawer].
Rozwój Grochowa, Kamionka, Saskiej Kępy w latach 1934–1938, 1938, Warszawa.
Rozwój Woli i Koła w latach 1934–1938, 1938, Warszawa.
Rozwój Żoliborza, Marymontu, Bielan i Powązek w latach 1934–1938, 1938, Warszawa.
Różycki F., Kobendza R., Paszkowski T., 1934, Bielany pod Warszawą. Przewodnik dla wycieczek geograficzno-przyrodniczych, Lwów–Warszawa.
Rutkowska J., 2021, Wola od 105 lat w Warszawie, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 107–119.
Rutkowski H., 1990, Pole elekcyjne na Woli, „Rocznik Warszawski” – tom 21, s. 23–45.
Rużyłło E. (red.), 2008, Jazdów, Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa [m.in. o Szpitalu Ujazdowskim].
Rymkiewicz L.A., 1998, Praga – przedmieście czy stolica, „Kronika Warszawy” nr 1/4(103/106), s. 75–94.
Ryś B., 1971, Budowa i rozwój Służewca Przemysłowego, „Kronika Warszawy” nr 3(7), s. 45–64 [Służewiec, Zbarż].
Sienkiewicz H., 2023, Rakowiec dawniej i obecnie, Agencja Wydawnicza EGROS, Warszawa.
Skolimowski K., Rosłoń T., 2021, Mokotów [–] od południowego przedmieścia do największej dzielnicy Warszawy, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 131–150.
Smoleńska B., 1979, Z dziejów dóbr wilanowskich w XVI–XVIII w., „Rocznik Warszawski” – tom 15, s. 289–320.
Sokołowska-Grzeszczyk K., 1962, Ogród i pałac w Młocinach, „Rocznik Warszawski” – tom 3, s. 124–148 [Młociny – wieś XI/XII w., Powązki,
Polkowo / Polków, Fawory, Marymont, Bielany, Ujazdów, Buraków, Wawrzyszew, Tarchomin, Wola].
Solarz M.W., 2017, Błonie na dawnych mapach, Muzeum Ziemi Błońskiej, Błonie.
Sołtan A., 2006, Dziedzictwo kulturowe Białołęki, „Kronika Warszawy” nr 1(128), s. 9–11 [Żerań, Nieporęt, Białołęka, Tarchomin, Dąbrówka, Golędzinów, Praga, Skaryszew, Białołęka Dworska, Henryków, Płudy].
Sołtan A., 2007, Dziedzictwo kulturowe Pragi-Południe, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 5–7 [Gocław, Gocławek, Grochów, Kamion, Kawęczyn, Skaryszew].
Sołtan A., 2008, Dziedzictwo kulturowe Wawra, „Kronika Warszawy” nr 2(137), s. 5–6 [Wygoda, Glinki, Czaplowizna, Zastów, Kaczy Dół / Międzylesie, Stara Miłosna, Kawęczyn, Grochów, Gocław, Gocławek, Saska Kępa, Witolin, Anin, Zerzeń, Radość, Miedzeszyn, Falenica, Aleksandrów].
Sołtan A., 2014, Ewangelicy w prawobrzeżnej Warszawie (druga połowa XVIII – XIX w.), „Kronika Warszawy” nr 1(150), s. 61–70 [Golędzinów, Praga, Jabłonna, Białołęka, Tarchomin, Gocław].
Sosnowska K., [b.d.], Warszawa prawobrzeżna w XVI–XVIII w., praca magisterska pod kierunkiem S. Herbsta, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Statut Stowarzyszenia Przyjaciół Powązek i okolic w Warszawie, 1934, Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Belwederu, Czerniakowa, Sielc i Siekierek, [1934], Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Dzielnicy „Czyste”, [1930], Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Dzielnicy Ochota, Czyste, Rakowiec, Kolonia Lubeckiego, 1934, Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Marymontu, Potoku, Kaskady, Rudy i Słodowca, 1932, Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Młocin, [1934], Młociny.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Nowego Bródna, [1933], Warszawa.
Statut Towarzystwa Przyjaciół Wawra, Gocławka i kolonii Zastów, [1930], Warszawa.
Statut. Towarzystwo Miłośników Przedmieścia Targówka w Warszawie, [1929], Warszawa.
Strzelecki E., 1930, Rozwój budowlany współczesnej Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 11, s. 1–14 [ul. Filtrowa, Kolonie Staszica i Lubeckiego, ul. Dantyszka, Sędziowska, Rapackiego, Ursynowska, Grottgera, Szustra, Kryniczna, Obrońców, Tucholska, Niegolewskiego, Pl. Wilsona, Sułkowskiego róg Kniaźnina; tab.: statystyka zabudowy wg: obwód, okręg, rejon, ulice].
Sujecki J., 2007, Zabytek z blizną, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 48–52 [Grochów, Kolonia Helenówek, osada Teodorówka].
Sujecki J., 2016, Stalowa 25 – kamienica pod prawosławnym krzyżem, „Kronika Warszawy” nr 1(153), s. 107–116 [osada Targówek 1874–1875].
Syrkus H., 1973, Losy koncepcji osiedla społecznego w Warszawie współczesnej na przykładzie Osiedla WSM na Kole, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XV, zeszyt 3 pt. Warszawa stolica Polski Ludowej, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 113–154 [refleksje nt. osiedli istotne dla problematyki dawnych wsi w obrębie Warszawy: Koło, Wierzbno, Służew, Nowe Bródno, Praga, Grochów, Młynów].
Szklarnie miejskie i zakład hodowli roślin na Rakowcu, 1929, „Kronika Warszawy” nr 10 s. 6–9.
Szulecka J., Stanisławski J., 1970, Bródno – dzielnica mieszkaniowa, „Kronika Warszawy” nr 3, s. 19–31 [Stare Bródno, Zagórki, Bródno, Annopol].
Tatarkiewicz W., 1934, Ujazdów i początki Łazienek Stanisławowskich, Warszawa.
Tatarkiewicz W., 1938, Królikarnia, Warszawa.
Trojanowski W., 1920, Kamionek i Praga. Z przeszłości historycznej prawego brzegu Wisły w Warszawie. Z okazji budowy kościoła na Kamionku, Warszawa.
Tyszkiewicz J., 2015, Uwagi o przynależności narodowej mieszkańców podwarszawskiej gminy Wawer w latach 1939–1944, „Kronika Warszawy” nr 1(151), s. 77–87 [Wawer Stary i Nowy, Gocławek, Zastów, Pohulanka, Zbytki, Zerzeń, Las, Stara Miłosna, Międzylesie, Anin, Wiśniowa Góra – gromady składające się na gminę wawerską w 1939 r.; Falenica, Grochów, Glinki, Anin Stary, Anin Nowy].
Tyszkiewicz J., 2017, Opieka społeczna i gminna. Delegatura Rady Głównej Opiekuńczej w Wawrze w latach 1939–1944. Dożywianie w szpitalach, półkolonie dzieci, sierocińce, zapomogi, „Kronika Warszawy” nr 2(156), s. 104–128 [Grochów, Wawer, Anin, Gocławek, Las, Marysin Wawerski, Międzylesie, Miłosna, Nowy Anin, Nowy Wawer, Wiśniowa Góra, Zastów, Zerzno, Zerzeń, Zbytki, Wólka Zerzeńska, Wygoda, Miedzeszyn, Stara Miłosna, Struga, Marki, Falenica, Rembertów, Chrzanów, Glinki, Czaplowizna].
Tyszkiewicz J., 2018, Opieka społeczna i gminna. Delegatura Rady Głównej Opiekuńczej w Wawrze w latach 1939–1944. Opieka zdrowotna, kuchnie Rady Głównej Opiekuńczej, legitymizacja, przesiedleńcy, „Kronika Warszawy” nr 1(157), s. 53–73 [Wawer, Anin, Międzylesie, Zerzeń, Borków, Wólka Zerzeńska, Grochów, Stara Miłosna, Marysin Wawerski, Las, Zerzno, Wygoda, Wiśniowa Góra, Czaplowizna, Glinki].7
Tyszkiewicz J., 2019, Działalność 134. Mazowieckiej Drużyny Harcerskiej i utworzenie Hufca „Wierna Rzeka” w gminie Wawer (1939–1944), „Kronika Warszawy” nr 1(159), s. 69–92 [Gocławek, Wawer Stary, Wawer Nowy, Marysin, Miłosna, Międzylesie, Wiśniowa Góra, Anin Stary, Anin Nowy, Zerzeń, Las – sołectwa gminy Wawer, Rembertów, Jabłonna, Zielonka, Falenica, Grochów, Zastów, Glinki, Czaplowizna, Radość, Miedzeszyn].
Tyszkiewicz J., 2021, Międzylesie w gminie Wawer (1939–1944), „Kronika Warszawy” nr 1(163), s. 98–129 [Miedzeszyn, Gocław, Zastów, Zerzeń, Kamion, Saska Kępa, Kaczy Dół, Miłosna, Zerzno, Borków, Falenica, Wola Zerzeńska, Kaczkowo, Zagoździe, Wawer, Gocławek, Kawęczyn, Wygoda, Grochów, Anin, Zbójna Góra, Michalin, Wiśniowa Góra, Józefów, Świder, Las, Zbytki, Pohulanka, Anin Nowy, Anin Stary, Wawer Stary, Wawer Nowy, Marysin, Międzylesie, Stara Miłosna, Kuligów, Radość].
Tyszkiewicz J., 2024, Niemiecka egzekucja w Wawrze 27 grudnia 1939 r. Krótki opis wydarzeń, „Kronika Warszawy” nr 1(169), s. 54–66 [Wawer, Anin, Zastów, Falenica, Nowy Anin].
Urzykowski T., 2010, „Spacerownik” po Aninie i Wawrze, czyli historia pewnej wycieczki, „Kronika Warszawy” nr 1(144), s. 39–65.
Wagner M., 2023, Historia Bemowa XV–XX w., Wyd. Uniwersytetu w Siedlcach, Siedlce.
Waszkiewicz J., 1972, Jurydyka Bielino, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XII, zeszyt 1 pt. Warszawa XVIII wieku, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 79–147.
Wawer i jego osiedla, 2007, praca zbiorowa, Warszawa.
Wieniawski J., 1879, Ze wspomnień marymonckich, [na łamach „Tygodnika Ilustrowanego”], Warszawa.
Wierzchowski H., 1971, Anin – Wawer, PWN, Warszawa.
Wierzchowski H., 1987, Z dziejów Międzylesia, Kaczy Dół, „Wysokie Napięcia ZWAR” nr 24.
Wierzchowski H., 1988, Z dziejów Międzylesia. Początek stulecia, „Wysokie Napięcia ZWAR” nr 1.
Wierzchowski H., 1999, Zerzeń i jego historia, Warszawa.
Wierzchowski H., 2006, Las. Rolnicze osiedle Warszawy, Warszawa.
Wiśniewska J., 2002, Od Ceglanej do Ulrychowa. Z dziejów warszawskiej firmy ogrodniczej „C. Ulrych”, „Rocznik Warszawski” – tom 31, s. 57–88.
Wiśniewska M., 2011, [recenzja książki] Robert Gawkowski, Moja dzielnica Włochy – historia Włoch i Okęcia (2010, Warszawa) & [recenzja książki] Jacek Krawczyk, Ursynów dawny i współczesny (2010, Warszawa), „Kronika Warszawy” nr 2(146), s. 148–152 [Włochy, Ursynów, Czerniaków, Wilanów, Wyczółki, Służew, Okęcie, Gorzkiewki].
Wizimirska B., 2011, Gmina Letnisko-Falenica w latach 1939–1951. Katastrofa wojenna i formowanie się nowego ustroju w byłym podwarszawskim letnisku żydowskim, „Kronika Warszawy” nr 1(145), s. 74–89 [Falenica, Błota, Józefów, Anin].
Włodkowski B., 2006, Białołęckie kapliczki i krzyże, „Kronika Warszawy” nr 1(128), s. 23–32 [Płudy, Marcelin, Dąbrówka Szlachecka, Choszczówka, Henryków].
Wojtowicz W.J., 1934, Dzieje Pragi warszawskiej od czasów najdawniejszych do obecnych, Warszawa.
Wójcicki K., 1848, Czerniaków pod Warszawą, [w:] K.W. Wójcicki (red.), Album literackie. Pismo zbiorowe poświęcone dziejom i literaturze krajowej, tom 1, Warszawa.
Wójcik G., 2014, Wielki słownik rodzin warszawskich. Wsie parafii Jazdów 1802–1826, na podstawie akt stanu cywilnego i ksiąg metrykalnych, Officina Gregoriana, Warszawa.
Wyderko[wa] T., 1964, Z dziejów Pragi do 1656 roku, „Rocznik Warszawski” – tom 5, s. 5–26 [Praga Biskupia, Praga Magnacka / Książęca, Golędzinów, Targówek, Kamion, Targowe Wielkie, Skaryszew, Załęże, Targowe Małe, Zastów, Grochów, Babice, Latoszew, Solipsy, Stojarty, Szczęśliwice, Witki, Włochy, Gołąbki, Zerzeń, Pólkowa Góra, Żerań, Pólków, Świdrów, Rudy].
Wyderkowa T., 1972, Ludność Pragi w drugiej połowie XVIII w., [w:] „Studia Warszawskie” – tom XII, zeszyt 1 pt. Warszawa XVIII wieku, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 149–189 [Skaryszew, Praga Biskupia, Praga Książęca, Golędzinów, Kamion, Targówek, Grochów, Gocław, Kawęczyn – liczebność, struktura demograficzna i zawodowa, zmiany własnościowe].
Wyderkowa T., 1974, Zniszczenie Pragi na przełomie XVIII i XIX w., „Rocznik Warszawski” – tom 12, s. 49–80.
Z szuflady kolekcjonera Rafała Bielskiego, 2025, „Stolica” nr 9(197), s. 26–29 [Mokotów].
Zalech S., 2007, Gawęda Grochowska na kamieniu i brązie napisana, „Kronika Warszawy” nr 1(132), s. 68–74 [Grochów, Kamion, Praga].
Zalech S., 2008, Gawęda Wawerska pisana w cieniu kasztanowców kościoła zerzeńskiego, „Kronika Warszawy” nr 2(137), s. 27–34 [Zerzeń, Skrzypki, Julianów, Miedzeszyn Stary, Kuligów, Wólka Zerzeńska, Borków, Zbytki, Las, Bluszcze, Zastów, Wawer, Sadul, Marysin Wawerski, Anin, Międzylesie, Zbójna Góra, Radość, Miedzeszyn Nowy, Falenica, Aleksandrów, Glinki, Józefów, Praga].
Zamiana gruntów mokotowskich, 1780, [projekt na sejm], Warszawa.
Zieliński J., 2013, Przedwojenne Kamionek, Grochów, Saska Kępa, Wyd. RM, Warszawa.
Zieliński J., 2018, Wieś Wawrzyszew, „Nasze Bielany” nr 10, s. 15.
Zieliński J., 2019, Średniowieczne Młociny, „Nasze Bielany” nr 11, s. 16.
Zieliński J., Chmielewska T., 2003, Bielany: przewodnik historyczno-sentymentalny, Warszawa.
Ziemny A., 1962, Opacz leży w Warszawie, „Świat” nr 41, s. 14–15 [mieszkania zastępcze na Opaczu].
Zuzga J., 2016, Wola. Od stu lat w Warszawie, Urząd Dzielnicy Wola m.st. Warszawy, Warszawa.
Zwierz K., Słomski M., Suproniuk J., 2024, Nazwy ulic i placów dawnej Pragi, Skaryszewa i Golędzinowa (XVII – XVIII w.), „Rocznik Warszawski. Seria Nowa” – tom II, s. 21–54.
Żelichowski R., 1999, Z dziejów warszawskiego Solca, „Kronika Warszawy” nr 3/4(109/110), s. 173–197.

2. Bibliografia podmiotowa – warszawska: perspektywa ogólna (historyczna, zbiorcza, regionalna)

[A.P.], 1936, Ludność czterech powiatów podwarszawskich [warszawski, radzymiński, miński, błoński] pod względem demograficznym i zawodowym, „Kronika Warszawy” nr 1/2, s. 12–39.
Albertrandi J.C., 1809, O początkach Warszawy. Rzecz wyjęta z rękopisów Albertrandego, „Pamiętnik Warszawski” nr I/2, s. 249–257.
Bańkowska J., 1971, Szanse satelitów, „Życie Warszawy” nr 207, s. 4 [Warszawski Zespół Miejski].
Bartoszewicz A., Bartoszewicz H., 2009–2012, Obraz kartograficzny terytoriów przedmiejskich Warszawy w XVII–XVIII wieku, „RocznikWarszawski” – tom 37, s. 41–92.
Berdecka A., Turnau I., 1969, W Warszawie okresu Oświecenia, PIW, Warszawa [wille podmiejskie, jurydyki, majątki magnackie, przedmiejskie warzywniki i sady – m.in. Fawory, Żoliborz, Wola, Leszno, Grzybów].
Berger J., 1997, Spis ludności, nieruchomości, budynków i mieszkań w październiku 1916 r. na przyłączonych do Warszawy przedmieściach, „Rocznik Warszawski” – tom 27, s. 293–304 [statystyka].
Błaszczyk J., 2005, Potrzeby czytelników varsavianów Biblioteki Publicznej przy ul. Koszykowej a rynek wydawniczy, „Kronika Warszawy” nr 3(126), s. 28–38 [apel o publikacje dotyczące m.in. Kamionka, Grochowa, Ochoty, Rakowca, Wilanowa; odnotowanie lokalnych publikacji m.in. o Chotomowie, Drewnicy, Falentach].
Boczyński T., 1970, Typy układów wsi w województwach: białostockim, lubelskim i warszawskim, praca magisterska zrealizowana w Katedrze Kartografii Uniwersytetu Warszawskiego (opiekun: L. Ratajski), Warszawa.
Bogucka M., 1993, Między stolicą, miastem rezydencjonalnym i metropolią. Rozwój Warszawy w XVI–XVIII w., „Rocznik Warszawski” – tom 23, s. 173–186.
Bogucka M., 2004, Transformacja w stolicę. Warszawa w latach 1526–1795. Stan badań i postulaty badawcze, „Rocznik Warszawski” – tom 32, s. 11–23.
Ciechocińska M., 1973, Deglomeracja Warszawy: 1965–1970, „Biuletyn KPZK PAN” – zeszyt 80, Warszawa.
Czerniakowska E., 2002, Wybrane nazwy miejscowości z terenu obecnej Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 31, s. 241–251.
Diversorum privilegiorum monasterii Czervinscensis ab anno 1155 ad annum 1746 copiae, [powstawanie rękopisu:] ok. 1490–1800, Klasztor Kanoników Regularnych (Czerwiński), Stanisław Zamoyski, Biblioteka Ordynacji Zamojskiej [Wolica, Ujazdów, Miedzeszyn].
Dobrucki A., 1973, Osiedla mieszkaniowe Warszawy [zrealizowane po 1945 roku], „Kronika Warszawy” nr 2(14), s. 21–39 [nazwy wsi, jurydyk, majątków w nazwach osiedli / dzielnic: Grzybów, Mariensztat, Młynów, Koło, Jelonki, Bielany, Kępa Potocka, Młociny, Sady, Powązki, Piaski, Marymont, Wawrzyszew, Chomiczówka, Mokotów, Wilanów, Służew, Ochota, Ursynów, Rakowiec, Okęcie, Anin, Marysin Wawerski, Falenica, Miedzeszyn, Grochów, Kępa Gocławska, Praga, Saska Kępa, Szmulowizna, Bródno, Targówek Mieszkaniowy].
Drozdowski M.M., 1963, Z badań nad klasą robotniczą Warszawy w latach 1918–1939, „Rocznik Warszawski” – tom 4, s. 133–168 [w nazwach okręgów nazwy dawnych wsi: Powązki, Ujazdowski, Solec, Mokotów, Grochów, Golędzinów, Koło, Sielce, Czerniaków, Wola, Ochota, Targówek, Bródno, Marymont; ponadto: Kamionek, Okęcie, Paluch].
Drozdowski M.M., 1968, Skład i struktura społeczna ludności Warszawy międzywojennej, [w:] „Studia Warszawskie” – tom I, zeszyt 1 pt. Warszawa II Rzeczypospolitej, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 29–59 [zmiany statusu osiedli: Blizne, Falenty, Jabłonna, Młociny, Okuniew, Wilanów, Zagóźdź, Siekierki, Mokotów, Czerniaków, Czyste, Wola, Koło, Bródno, Powązki, Marymont, Pelcowizna, Targówek, Grochów, Golędzinów, Grzybów, Kamionek].
Drozdowski M.M., Tarasiewicz K., 1964, Rozwój przemysłu Warszawy w latach 1918–1939, „Rocznik Warszawski” – tom 5, s. 136–186 [stopień uprzemysłowienia; w nazwach okręgów nazwy dawnych wsi: Solec, Bródno, Grzybowski, Mokotów, Mirów, Marymont, Grochów, Golędzinów, Czerniaków, Ochota, Powązki, Targówek, Sielce, Wola, Koło, Żerań, Kamionek, Gocław, Kawęczyn].
Dunin-Wąsowicz K., 1968, Ludność Warszawy w latach I wojny światowej, [w:] „Studia Warszawskie” – tom II, zeszyt 1 pt. Warszawa popowstaniowa. 1864–1918, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 33–49 [Mokotów, Grochów, Koło-Budy, Czerniaków, Sielce, Wola, Czyste, Targówek, Pelcowizna, Bródno, Powązki, Marymont].
Dunin-Wąsowicz T., 1969, Uwagi w sprawie osadnictwa wczesnośredniowiecznego na obszarze dzisiejszej Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 9, s. 5–29 [Stare Bródno, Jazdów, Kamion, Solec, Targowe, Czerniaków / Czerniakowo / Czarnowo, Milanów / Wilanów, Kałęczyn, Siekierki, Sielce, Skaryszew, Praga, Stary Jazdów – wieś, Polków, Służew, Królikarnia].
Dziewoński K., 1972, Warszawa a Mazowsze w XX wieku, „Kronika Warszawy” nr 3(11), s. 11–17 [Solec, Ujazdów].
Dziewulski S., 1933, Rozwój terytorium Warszawy w ciągu wieków (1230–1930), „Kronika Warszawy” nr 3, s. 117–135.
Dziewulski S., 1934, Rozwój terytorialny miasta Warszawy w ciągu wieków (1230–1930), Warszawa.
Exposé fidèle de ce qui s’est passé à l’élection du roi de Pologne, tenue entre Varsovie et le village de Wola, le 25 août 1733 (stron 45).
Galiński F., 1937, Gawędy o Warszawie, Warszawa [Czerniaków, Kabaty, Morysinek, Natolin, Powsin, Promenada, Sielce, Ursynów, Wilanów, Wójtówka, Królikarnia, Mokotów, Wierzbno, Bielany, Grossów, Kaskada, Kępa Potocka, Marymont, Młociny, Ruda Fabryczna / Marymoncka, Słodowiec, Falenty, Koło, Raszyn, Wola, Grochów, Kamionek, Olszynka Grochowska, Saska Kępa].
Gawryszewski A., 2009, Ludność Warszawy w XX wieku, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.
Gierlach B., 1972, Kultura materialna warszawskiego zespołu miejskiego w okresie jego narodzin, VII–XIV w., [w:] „Studia Warszawskie” – tom XIII, zeszyt 1 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 9–119 [wraz z przybliżoną lokalizacją: Jazdów, Służew, Słubica Stara, Zawady, Kamion, Gocław / Gotezlav, Grochów, Kawęczyn, Miedzeszyn, Koczargi, Łomna, Truskaw, Milanów, Solec, Rokitno, Wyczółki, Stare Bródno, Błota, Borków, Zerzeń, Henryków, Marcelin, Płudy, Wawrzyszew, Rybaki, Grzybów, Czerniaków, Gorzkiewki, Dąbrówka, Dawidy, Pustelnik, Błonie, Targowe Wielkie – problematyka: grody, osady wiejskie, cmentarzyska, drogi, budownictwo, wyroby drewniane, ceramika, odlewnictwo, hutnictwo, rolnictwo, hodowla, gospodarka leśna, zbieractwo, rybołówstwo, handel].
Gierlach B., 1975, Średniowieczne osadnictwo wiejskie okolic Warszawy, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXI, zeszyt 2 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 111–117 [Jazdów, Wyczółki, Służewiec, osady nad Drną].
Gieysztor A., 1966a, Początki życia miejskiego nad środkową Wisłą i geneza Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 45–50 [Bródno Stare, Kamion, Solec, Jazdów].
Gieysztor A., 1966b, Podsumowanie, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 95–98 [własności rycerskie: Czerniakowo / Czarnowo, Milanów, Solec, dodatkowo: Kałęczyn].
Gieysztor A., Herbst S., Szwankowski E., 1947, Kształty Warszawy, „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury” – rocznik IX, nr 1–2.
Gieysztorowa I., 1958, Zmiany gospodarczo-społeczne wsi mazowieckiej w XVI w. w świetle sumariuszy poborowych, „Przegląd Historyczny” – tom XLIX, zeszyt 2.
Gołębiowski Ł., 1826a, Opis historyczno-statystyczny miasta Warszawy, „Rozmaitości Warszawskie” (dod. do „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”) nr 2, s. 9–13.
Gołębiowski Ł., 1826b, Opis historyczno-statystyczny miasta Warszawy, „Rozmaitości Warszawskie” (dod. do „Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego”) nr 5, s. 33–35.
Gomulicki J.W., 1962, Zaczęło się przed 700 laty, „Stolica” nr 25, s. 5–6 [początki Warszawy].
Gomulicki J.W., 1966, Początki Warszawy (o metryce grodu i miasta), „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 58–74 [Solec].
Gomulicki W., 1900, Opowiadania o Starej Warszawie, seria 1, Warszawa [m.in. Marywil].
Gomulicki W., 1900–1901, Opowiadania o Starej Warszawie, seria 2, Warszawa [m.in. Sewerynów].
Gorczykowska E., 1955, Powstanie i rozwój strefy podmiejskiej Warszawy, praca magisterska pod kierunkiem K. Dziewońskiego, Wydział Biologii i Nauk o Ziemi, Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Grabowski J., 2009–2012, XV-wieczne przywileje dla Nowej Warszawy. Ze studiów nad ustrojem i organizacją miasta extra muros w okresie książęcym, „Rocznik Warszawski” – tom 37, s. 5–25.
Grochulska B., 1974, Warszawa jako środowisko demograficzne i gospodarcze, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XIX, zeszyt 3 pt. Warszawa XIX wieku. 1795–1918, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 5–28 [Jabłonna, Wieliszew, Mała Wieś, Guzów, Tarchomin, Powązki, Babice, Falenty].
Gzell S., 1998, Wieś w rejonie wielkich miast. Na przykładzie Warszawy, [w:] B. Wierzbicka (red.), Miasto z widokiem na wieś, Towarzystwo Opieki nad Zabytkami, Warszawa, s. 187–200.
Handke K., 2012, Nazewnictwo miejskie wielkiej aglomeracji – problemy związane z jego istnieniem, porządkowaniem i „przyrastaniem”, [w:] K. Handke (red.), Śladami nazw miejskich Warszawy (z prac Zespołu Nazewnictwa Miejskiego Warszawy), Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Warszawa, s. 9–14.
Herbst S., 1960, Historia Warszawy. Stan i potrzeby badań, „Rocznik Warszawski” – tom 1, s. 8–34.
Herbst S., 1972, Warszawa a Mazowsze XVI–XIX wieku, „Kronika Warszawy” nr 3(11), s. 5–10.
Jankiewicz A., Woźniak E., 2003, Dawna Warszawa na planach 1856–1955, Oficyna Wydawnicza „Sztych”, Warszawa.
Jasiński T., 2021, Wokół początków Warszawy, Wyd. Nauk. Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Poznań.
Jędrzejczyk D., Wilk W., 1992, Urbanizacja wsi w strefie podmiejskiej Warszawy, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Klimaszewska-Budzynowska O., 1978, Rozmieszczenie ludności na obszarze Warszawskiego Zespołu Miejskiego w latach 1897–1970, „Kronika Warszawy” nr 3(35), s. 59–69.
Koczorowska-Pielińska E., 1969, Przyjęcia do prawa miejskiego miasta Nowej Warszawy w latach 1477–1525, „Rocznik Warszawski” – tom 9, s. 261–295 [Bielawy 1511, Blizne 1478, Bródno 1496, Czerniaków 1477, Gocław 1480, Gorce 1480, Grochów 1490, Jabłonna 1481, Miedzeszyn 1514, Młociny 1490, Mory 1477, Macierzysz / Morzyczyno 1497, Powązki 1487, Pólków 1482, Praga 1512, Służew 1491, Wawrzyszew 1479, Wola / Wielka Wola 1480, Wolica 1480, Zielonki 1480, Żerań 1487, dodatkowo: Żerzeń, Babice, Kamion].
Konarski K. (przy współpracy S. Konarskiego), 1970, Warszawa w pierwszym jej stołecznym okresie, „Biblioteka Syrenki”, PIW, Warszawa [m.in. passusy o jurydykach].
Korotyński W., [1917], Jak i z czego wielka Warszawa powstała, „Kalendarzyk polityczno-historyczny m.st. Warszawy na 1917 r.”, [Warszawa].
Kowalska-Glikman S., 1972, Ruchliwość społeczna i zawodowa mieszkańców Warszawy w latach 1845–1861, Warszawa.
Kraushar A., 1925, Warszawa historyczna i dzisiejsza. Zarysy kulturalno-obyczajowe, Lwów [m.in. Praga, Żoliborz, Powązki].
Krogulec T., Różańska A., 2003, Miasto-ogród, idea a rzeczywistość Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 3(118), s. 37–53.
Księgi ławnicze miasta Starej Warszawy z XV w. Najstarsza księga ławnicza 1427–1453. Monumenta iuris quae in Chartophylacio Maximo Varsoviae asservantur, 1916, tom III, Warszawa.
Kuc-Czerep M., 2013, sprawozdanie z konferencji varsavianistycznej (23.04.2013) pt. „Siedemset lat Warszawy”, „Kronika Warszawy” nr 1(148), s. 134–137 [Służew, Raków, Babice, Bródno Stare, Jazdów, Grochów, Kamion].
Leśnodorski B., 1966, Warszawa w dziejach Narodu i Państwa, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 19–41 [Stare Bródno, Jazdów, Kamion, Solec].
Lisowski A., 2005, Procesy centralizacji i decentralizacji w aglomeracji warszawskiej w latach 1950–2002, „Prace i Studia Geograficzne” nr 35, s. 13–44.
Małcużyński W., 1900, Rozwój terytorialny miasta Warszawy, Warszawa [Mokotów, Wielka Wola, Pólków, Buraków, Marymont, Powązki,
Młociny, posiadłości duchowieństwa].
Mantey D., 2011, Żywiołowość lokalizacji osiedli mieszkaniowych na terenach wiejskich obszaru metropolitalnego Warszawy, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Mantey D., 2021, Współczesne suburbia Warszawy – problemy i wyzwania, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 163–188.
Metryka Mazowiecka, 1918, tom I (1417–1429), „Monumenta iuris” – V, Warszawa.
Michalec B., 2021, Wielka Warszawa. Od peryferii miasta do wizji europejskiej stolicy, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 77–104.
Misztal S., 1970, Rozwój i lokalizacja przemysłu Warszawy międzywojennej, [w:] „Studia Warszawskie” – tom IV, zeszyt 2 pt. Warszawa II Rzeczypospolitej, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 7–47 [Sielce, Mokotów, Ochota, Wola, Powązki, Koło, Słodowiec, Pelcowizna, Nowe Bródno, Targówek, Grochów, Kawęczyn, Żerań, Gocławek, Kamionek, Paluch, Okęcie, Ursus, Rembertów, Włochy].
Moraczewski A., 1937, Warszawa, Warszawa [ogrody pod miastem: Mokotów, Powązki, Łazienki].
Nietyksza M., 1971, Ludność Warszawy na przełomie XIX i XX wieku, Warszawa.
Nietyksza M., 2004, Warszawa w okresie wielkomiejskiego rozwoju – wiek XIX. Stan badań i postulaty badawcze, „Rocznik Warszawski” – tom 32, s. 25–36.
Pański A., 1937, Mieszkania i gospodarstwa w Warszawie wg Spisu Powszechnego 1931, „Kronika Warszawy” nr 1, s. 16–40.
Pazyra S., 1939, Studia z dziejów miast na Mazowszu od XIII do początków XX wieku, Lwów.
Pazyra S., 1959, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa.
Pela W., 2004, Archeologia Warszawy. Stan i potrzeby badań, „Rocznik Warszawski” – tom 32, s. 73–94.
Pietrzak-Pawłowska I. (red.), 1973, Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 roku, Warszawa.
Podbielski R., 1964, „Placówka” – „Chrzanów” – „Żoliborz” – „Praga”. 30. Pułk Strzelców Kaniowskich w obronie stolicy we wrześniu 1939 r., „Rocznik Warszawski” – tom 5, s. 187–221 [nazwy dawnych wsi jako nazwy obszarów działań Pułku: Placówka, Chrzanów, Żoliborz, Praga; dodatkowo: Rembertów, Stara Miłosna, Wawrzyszew, Gać, Wólka Węglowa, Buraków, Młociny, Laski, Bielany; Jelonki, Chrzanów Nowy, Macierzysz, Groty; Parysów, Mościsko, Babice; Wawer, Grochów, Saska Kępa, Utrata].10
Podracki J., 1978, Językowe i historyczne podstawy nazw dzielnic oraz osiedli Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 3(35), s. 71–87.
Podział m.st. Warszawy i okolic na okręgi – milicji, sądów pokoju i sądów gminnych, 1916, Warszawa.
Popiołek J., 2023, Powodzie w Warszawie w latach 1879–1891, „Rocznik Warszawski. Seria Nowa” – tom I, s. 217–242 [Wilanów, Czerniaków, Praga, Saska Kępa, Morysin, Augustówka, Zawady, Siekierki, Gocław, Tarchomin, Żerań, Solec, Gocławek, Las, Bluszcze, Zbytki, Zerzeń, Wawer, Młociny, Pelcowizna, oraz wsie w gminie Młociny: Ruda Fabryczna, Kaskada, Potok].
Poterański W., 1973, Warszawska organizacja Polskiej Partii Robotniczej (styczeń 1942 – lipiec 1944), [w:] „Studia Warszawskie” – tom XVII, zeszyt 3 pt. Warszawa lat wojny i okupacji 1939–1944, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 55–83 [Marymont, Bielany, Targówek, Bródno, Pelcowizna, Annopol, Żerań, Zacisze, Utrata, Wola, Ochota, Powązki, Mokotów].
Przeździecki R., 1925, Varsovie, Varsovie [Grzybów, Wola, Leszno, Nalewki, Praga].
Rajewski Z., 1965, Co było przed Warszawą, „Trybuna Ludu” nr 35, s. 4.
Rajewski Z., 1966, Obszar Wielkiej Warszawy w czasach pierwotnych i wczesnofeudalnych, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 51–57 [epoka kamienna, epoka brązu, wcześniej – Würm / paleolit; Jazdów, Wyględów, Marianki, Płudy, Zerzeń, Miłosna, Miedzeszyn, Dotrzyma, Grochów, Targówek, Kawęczyn, Bródno, Kamion / Kamionek, Grodzisk, Błota, Henryków, Pelcowizna, Tarchomin, Solec].
Rajewski Z., 1975, Zagadnienia dawnego osadnictwa obszaru Wielkiej Warszawy, [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXI, zeszyt 2 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 129–132 [Stare Bródno, Targówek, Kawęczyn, Jazdów, Grodzisk].
Rakowski W., 1975, Procesy urbanizacji wsi na przykładzie województwa warszawskiego, „Studia KPZK PAN” – zeszyt 50, Warszawa.
Regulski J., 1965, O Warszawie w czasach prastarych, „Stolica” nr 26, s. 7.
Rezultaty spisu jednodniowego ludności m. Warszawy 1882, 1883, Część 1: Ludność pod względem wieku, stanu cywilnego, wyznań, narodowości, wykształcenia, rodzaju zamieszkania, stosunków rodzinnych, miejsca urodzenia, Warszawa.
Rezultaty spisu jednodniowego ludności m. Warszawy 1882, 1884, Część 2: Statystyka zabudowań, taryfa domów m. Warszawy i przedmieścia Pragi i statystyka mieszkań, Warszawa.
Rezultaty spisu jednodniowego ludności m. Warszawy 1882, 1885, Część 3: Ludność podług zajęć, Warszawa.
Różański S., 1968, Planowanie przestrzenne Warszawy (1916–1939), [w:] „Studia Warszawskie” – tom I, zeszyt 1 pt. Warszawa II
Rzeczypospolitej, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 321–346.
Rudnicki C., 1928, Regulacja Warszawy w okresie wieku XIX i początku XX, „Architektura i Budownictwo. Plany Regulacyjne Warszawy dawnej i nowej” nr 11.
Rutkowski A., 1975, Warszawski rynek kredytowy (zasięg i charakterystyka), [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXI, zeszyt 2 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 69–81 [mapa z wymienionymi lokalizacjami: Dąbrówka, Tarchomino, Białołęka, Świdry, Bródno, Golędzinowo, Targowe, Gocław, Zawistowo, Powsino, Służewo, Czerniakowo, Mokotowo, Rakowiec, Jazdowo, Polikowo, Wawrzyszew, Blizne].
Rutkowski H. (red.), 2015, Początki Warszawy. Spojrzenie po 700 latach, Towarzystwo Miłośników Historii w Warszawie, Polskie Towarzystwo Historyczne, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.
Rzepniewska D., 1968, Gospodarstwo folwarczne na Mazowszu 1795–1806, Warszawa.
Samsonowicz H., 2004, Pytania dotyczące dziejów średniowiecznej Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 32, s. 5–10.
Sanojca A. ps. „Kortum”, 1973, Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawa ZWZ-AK. Wrzesień 1939 – lipiec 1944 (wybrane zagadnienia), [w:] „Studia Warszawskie” – tom XVII, zeszyt 3 pt. Warszawa lat wojny i okupacji 1939–1944, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 113–163 [obwody – Praga, Mokotów, Ochota, Wola, Żoliborz; rejony – Marymont, Bielany, Bródno, Targówek, Grochów, Wilanów, Szczęśliwice, Czyste, Koło, Powązki; patrole – Choszczówka, Zielonka-Marki, Rembertów, Anin, Dawidy, Włochy].
Skórska-Jarmusz A., 2013, 50 lat Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 1(148), s. 5–93 [o dzielnicach – dawnych wsiach zapisanych w nazwach oddziałów Towarzystwa Przyjaciół Warszawy].
Słomiński Z., 1927, Przedmieścia, „Kronika Warszawy” nr 10, s. 1–2.
Słownik historyczno-geograficzny ziemi warszawskiej w średniowieczu, 2013, tom 2 pt. Mazowsze – województwo mazowieckie (część 2), oprac. A. Wolff, K. Pacuski, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.
Sobczak K., 1960, Udział I dywizji piechoty im. Tadeusza Kościuszki w operacji praskiej (10–15 IX 1944 r.), „Rocznik Warszawski” – tom 1, s. 181–215 [Falenica, Wiązowna, Wawer, Zastów, Saska Kępa, Bródno, Grochów, Kuligów, Zbytki, Międzylesie, Miłosna, Wola Grzybowska, Kawęczyn, Ząbki, Drewnica, Marki, Stanisławów, Gocławek, Utrata, Targówek, Radość, Podkaczy Dół, Bluszcze, Sadul, Zerzeń, Anin, Rembertów, Gocław, Groszówka, Praga, Marysin, Karolówka, Glinki, Kozia Górka, Wygoda, Miedzeszyn Nowy, Okęcie, Bielany, Emilianów, Kamionek, Zacisze, Elsnerów, Kępa Gocławska, Annopol, Czaplowizna].
Sobczak K., 1963, Zasadnicze rozminowywanie Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 4, s. 218–258 [Czyste, Ruda, Marymont, Parysów,Ksawerów, Czerniaków, Siekierki, Młociny, Wólka Węglowa, Blizne, Chrzanów, Włochy, Okęcie, Służewiec, Wilanów, Saska Kępa, Bielany,Brzeziny, Józefów, Konstantynów, Annopol, Białołęka, Henryków, Piekiełko, Wiśniewo, Żerań, Tarchomin, Marcelin, Lejanów, Utuczek,Szamocin, Mokotów, Słodowiec, Buraków Duży, Wawrzyszew, Targówek, Wawer].
Sobieszczański F.M., 1974, Rys historyczno-statystyczny wzrostu i stanu miasta Warszawy od najdawniejszych czasów aż do 1847 roku, oprac. K. Zawadzki, Warszawa.
Sprawozdanie Komitetu Wsparcia mieszkańców m. Warszawy, przedmieścia Pragi i Saskiej Kępy w r. 1844 powodzią dotkniętych, 1845, Warszawa.
Stasiak A., 1981, Rozwój historyczny strefy podmiejskiej Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 1(45), s. 31–50.
Strzelecki E., 1927, Rozwój przedmieść Warszawy przyłączonych do miasta w 1916 r. [wykresy oraz mapa „Procentowy przyrost ludności Warszawy wg komisariatów”], „Kronika Warszawy” nr 10, s. 2–13.
Strzelecki E., 1934, Zagadnienie przedmieść w życiu Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 3, s. 73–81.
Szaniawska W., 1966, Mieszkańcy Warszawy w latach 1525–1655, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 118–135 [Grzybów i Leszno – jurydyki, Skaryszew i Praga – miasteczka prywatne].
Szczypiorski A., 1975, Historia zaludnienia Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 4(24), s. 23–40 [Mokotów, Wola, Polków, Mościska, Młociny, Wawrzyszew, Jazdów, Solec, Rybaki, Stare Bródno, Kamion, Targowe Wielkie, Gocław, Targówek oraz jurydyki: Grzybów, Leszno, Wielopole, Bielino].
Szwankowski E., 1970, O realizacjach urbanistycznych Warszawy 1919–1939, [w:] „Studia Warszawskie” – tom IV, zeszyt 2 pt. Warszawa II Rzeczypospolitej, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 49–65 [Czerniaków, Siekierki, Szopy, Mokotów, Czyste, Ochota, Koło, Wola, Powązki, Marymont, Buraków, Słodowiec, Bielany, Golędzinów, Pelcowizna, Żerań, Nowe Bródno, Targówek, Szmulowizna, Grochów, Kawęczyn, Saska Kępa, Kamionek, Gocławek, Służew, Służewiec, Okęcie, Praga, Wawer, Rembertów, Wesoła, Młociny, Wawrzyszew].
Szymkiewicz S., 1930, Inkorporacja przedmieść i utworzenie wielkiej Warszawy w r. 1916, „Kronika Warszawy” nr 7, s. 1–11.
Szymkiewicz S., 1930, Podziały administracyjne Warszawy w rozwoju historycznym (1792–1914), „Kronika Warszawy” nr 2, s. 1–11 [podział ulic Warszawy na cyrkuły].
Szymkiewicz S., 1959, Warszawa na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle pomiarów i spisów, Warszawa.
Ścibor J., 2023, Opowiem Wam historię. Warszawa – dzielnice. Ursus, Wawer, Rembertów, Mokotów, Ursynów, Targówek, Wilanów, Ochota, Wola, Praga Północ, Ośrodek Kultury „Arsus”, Warszawa.
Uliasz R., 1957, Warszawa w drugiej połowie XVII wieku, praca magisterska pod kierunkiem A. Przybosia, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Krakowie, Kraków.
Wąsowicz T., 1966, Uwagi w sprawie wczesnośredniowiecznej sieci drożnej i topografii okolic Warszawy, „Rocznik Warszawski” – tom 7, s. 91–92 [Zawady, Stare Bródno, Solec].
Wejnert A., 1848–1858, Starożytności warszawskie, [dzieło zbiorowe poszytowe], tomy 1–6, Warszawa [m.in. Grzybów – tom 1, s. 241–245: o ratuszu; Praga].
Wierzbicka B., 2022, O dawnych rzekach Warszawy – na marginesie wystawy w Muzeum Woli, „Kronika Warszawy” nr 1–2(165–166), s. 189–196 [wsie wpisane w hydrografię: Powązki / Mostki, Wielka Wola, Młynów, Czyste, Polkowo, Marymont, Wawrzyszew, Górce, Babice, Blizne, Groty, Chrzanów, Szeligi, Macierzysz].
Wolff A., 1963, Księga radziecka miasta Starej Warszawy, tom I (1447–1527), Ossolineum, Wrocław.
Wójcicki K.W., 1829, Rys historyczny początku i wzrostu miasta Warszawy, „Dziennik Warszawski” nr XV/45, s. 166–187.
Wysocki J., 1975, Organizacja kościelna Warszawy w XIV i XV w. [w:] „Studia Warszawskie” – tom XXI, zeszyt 2 pt. Warszawa średniowieczna, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, PWN, Warszawa, s. 239–250 [przynależność diecezjalna jednostek osadniczych: Łomna, Kamion, Grochów, Praga, Pustelnik, Stanisławów, Solec, Jazdów, Mokotów, Kałęczyn, Wielka Wola, Polkowo / Polikowo, Kawęczyn, Bródno, Wola Ząbkowska, Targowe Wielkie, Targowe Małe, Golędzinów, Załęże, Wola Goleńska].
Załęczny J., 2007, Stan przemysłu powiatu warszawskiego w latach 1918–1939, „Kronika Warszawy” nr 2(133), s. 17–31 [Henryków, Jelonki, Międzylesie, Kawęczyn, Odolany, Okęcie, Płudy, Rembertów, Szczęśliwice, Tarchomin, Winnica, Włochy, Żerań, Ursus].
Załęczny J., 2015, Powiat warszawski w latach II Rzeczypospolitej. Życie społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturalne, Muzeum Niepodległości, Warszawa.
Załęczny J., 2021, Warszawa, powiat warszawski, Mazowsze – o specyfice regionu podwarszawskiego w II RP, [w:] B. Michalec, T. Skoczek (red.), W sercu Mazowsza. 105. rocznica poszerzenia granic Warszawy, Wyd. Nauk. Muzeum Niepodległości, Warszawa, s. 55–75.
Zieliński J., 2012, Nazewnictwo okresu małej i wielkiej inkorporacji. Straty w lokalnych systemach nazewniczych w latach 1875–1921, [w:] K. Handke (red.), Śladami nazw miejskich Warszawy (z prac Zespołu Nazewnictwa Miejskiego Warszawy), Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, Warszawa, s. 39–56 [Warszawa].
Żarnowska A., 1974, [recenzja:] Wielkomiejski rozwój Warszawy do roku 1918, Warszawa 1973, „Kronika Warszawy” nr 4(20), s. 81–84.
Żelichowski R., 2016, W setną rocznicę rozporządzenia o inkorporacji przedmieść i utworzeniu Wielkiej Warszawy, „Kronika Warszawy” nr 2(154), s. 69–84 [rozporządzenie H. Beselera; Zacisze, Elsnerów, Bródno, Czerniaków – folwark i wieś, Siekierki – folwark, Siekierki Duże I i II – wieś, Siekierki Małe – wieś, Szopy Polskie – wieś, Szopy Polskie / Nowy Sad – folwark, Szopy Niemieckie – wieś i kolonia, Wilanów, Mokotów, Rakowiec – folwark i wieś, Janków – kolonia, Wyględów – kolonia, Szczęśliwice – wieś, Czyste, Ochota – osada miejska, Czarny Dwór, Powązki – miejscowość i obóz wojskowy, Izabelin – wieś, Młociny B – wieś, Buraków Duży – wieś, Słodowiec – wieś, Kaskada – wieś, Marymont – miejscowość, Gros(s)ów – folwark, Ruda Ewansa – folwark, Ruda Mintera – folwark, Ruda Majoracka – folwark, Potok – wieś, Potocki Park – wieś, Czerwonka – miejscowość, Czerwona Gutnerówka – miejscowość, Golędzinów – wieś i folwark, Pelcowizna – osada, Stacja Praga Nadwiślańska, Różopol – folwark, Ustronie – kolonia, Nowe Bródno – osada, Utrata – kolonia, Targówek – osada, Bródno – folwark, Grochów I i II – wieś i folwark – wraz z Florentynowem i Emilianowem, Kozia Górka Grochowska – wieś, Saska Kępa – wieś, Gocławska Kępa – wieś, Kamionek – folwark, Gocław – wieś, Górki Grochowskie – wieś, Witolin – kolonia, Wawrzyszew – wieś, Żerań – miejscowość, Kawęczyn – majątek, Zagóźdź, Wola].

3. Bibliografia dyskursywna – perspektywa kontekstowa (historyczna, regionalna, osadnicza)

Biłozor A., 2007, Granice wielkiego miasta, [w:] I. Jażdżewska (red.), Polska geografia osadnictwa. Dotychczasowy dorobek. Program badań, „XX Konwersatorium Wiedzy o Mieście”, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 141–150.
Burszta J., 1958, Od osady słowiańskiej do wsi współczesnej. O tworzeniu się krajobrazu osadniczego ziem polskich i rozplanowań wsi, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Carosi J.F., 1781–1784, Reisen durch verschiedene polnische Provinzen, mineralischen und andern Inhalts, tomy 1–2, Leipzig [listy do Augusta Moszyńskiego – m.in. w części 1: Warszawa, Wilanów; w części 2: Mokotów].
Dunin-Wąsowicz T., 1974, Zmiany w topografii osadnictwa wielkich dolin na Niżu Środkowopolskim w XIII w., Wrocław.
Krzysztofik R., Dymitrow M. (red.), 2015, Degraded and restituted towns in Poland. Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg.
Marciniak-Kajzer A., 2016, Późnośredniowieczne wsie w świetle badań archeologicznych, „Zeszyty Wiejskie” nr 22, s. 791–799.
Mazur M., Świątek D., 2009, Sieci infrastrukturalne stref podmiejskich wybranych 6 miast w Polsce w aspekcie kontinuum miasto-wieś, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 17, s. 157–174.
Oleszek J., 2008, Transformacja lokalnej wiejskiej struktury osadniczej w układ przestrzenny miasta, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 13, s. 173–185.
Perdał R., 2024, Zmiany rozkładu przestrzennego i udziału dużych wsi w strukturze sieci osadniczej Polski w XIX–XXI w., „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna” nr 69, s. 115–132.
Staszewska S., 2005, Architektoniczne przekształcenia zabudowy polskiej wsi, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 08, s. 183–200.
Staszewska S., 2009, Bariery rozwoju przymiejskich obszarów wiejskich, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 17, s. 175–186.
Staszewska S., 2012, Przekształcenia urbanistyczne osiedli wiejskich strefy podmiejskiej dużego miasta, „Regional Barometer. Analyses & Prognoses” nr 4 (30), s. 53–68.
Strzelecki Z., 1990, Lokalne rynki pracy Pruszkowa i Wołomina, „Kronika Warszawy” nr 1/4 (81/84), s. 85–106.
Tabella Miast, Wsi, Osad Królestwa Polskiego, 1827, Warszawa.
Trzebiński W., 1962, Działalność urbanistyczna magnatów i szlachty w Polsce XVIII wieku, Warszawa.
Wiśniewska M., 2008, Ekspansja zabudowy na tereny wiejskie, „Acta Scientiarum Polonorum. Architectura” nr 7(1), s. 55–61.
Woods M., 2007, Engaging the global countryside: globalization, hybridity and the reconstitution of rural place, „Progress in Human Geography” – tom 31, nr 4, s. 485–507.
Wraxhall N.W., 1799, Memoirs of the Courts of Berlin, Dresden, Warsaw und Vienne in the years 1777, 1778 and 1779, volume 2, London [Warszawa, Mokotów, Powązki].
Zwęglińska-Gałecka D., 2019, Gentryfikacja wsi i jej zasięg, „Wieś i Rolnictwo” – tom 183, nr 2, s. 57–88.
Zwęglińska-Gałecka D., 2020, Gentryfikacja wsi: próba określenia przestrzennego zasięgu zjawiska, „Studia Regionalne i Lokalne” nr 3(81), s. 115–144.

4. Bibliografia komparatystyczna – ukierunkowana miejscowo

Atlas Historyczny Miasta Łodzi dla Nauki, Edukacji, Kultury, Gospodarki i Społeczeństwa, 2019, red. M. Koter, M. Dankowska, M. Stępniewski, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź.
Bierwiaczonek K., 2023, Swoi i obcy na peryferiach Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Bojszowskie case study, [w:] A. Michalska-Żyła, K.
Zajda (red.), W metropolii i poza metropolią. Społeczny potencjał odrodzenia i rozwoju społeczności lokalnych. Księga Jubileuszowa Profesora
Pawła Starosty, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 201–212.
Bittner C., Sofer M., 2013, Land use changes in the rural-urban fringe. An Israeli case study, „Land Use Policy” nr 33, s. 11–19.
Boscoboinik A., 2018, Becoming cities, losing paradise? Gentrification in the Swiss Alps, [w:] I. Pardo, G. Prato (red.), The Palgrave Handbook of Urban Ethnography, Palgrave Macmillan, Kent, s. 519–536.
Dmochowska-Dudek K., 2014, Dysproporcje przestrzenne w postrzeganiu konfliktogennych inwestycji w mieście – przykład osiedli Olechów i Andrzejów w Łodzi, [w:] A. Suliborski, M. Wójcik (red.), 2014, Dysproporcje społeczne i gospodarcze w przestrzeni Łodzi, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 223–237.
Figlus T., 2020a, Transformacja morfologiczna wsi włączonych do miasta po II wojnie światowej na przykładzie Łodzi, „Wieś i Rolnictwo” nr 187(2), s. 99–130.
Figlus T., 2020b, Process of incorporation and morphological transformations of rural settlement patterns in the context of urban development. The case study of Łódź, „Quaestiones Geographicae” nr 39(2), s. 75–95.
Huculak M., Dej M., Jarczewski W., 2013, Powiazania infrastrukturalne i funkcjonalne gmin wiejskich w ramach obszaru metropolitalnego – przypadek Krakowskiego Obszaru Metropolitalnego, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 34, s. 131–148.
Jakóbczyk-Gryszkiewicz J., 1991, Zróżnicowanie urbanizacji wsi w strefie podmiejskiej Łodzi, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica” nr 13, s. 75–99.
Jezierska-Thole A., 2008, Kontinuum miejsko-wiejskie metropolii Berlina – rozwój relacji funkcjonalno-przestrzennych, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 13, s. 195–209.
Kajdanek K., 2011, Pomiędzy miastem a wsią. Suburbanizacja na przykładzie osiedli podmiejskich Wrocławia, Wyd. Nomos, Kraków.
Kamińska W., 2009, Ekonomiczne aspekty urbanizacji obszarów wiejskich w województwie świętokrzyskim, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 17, s. 103–116.
Kulawiak A., 2014, Dysproporcje warunków i jakości życia mieszkańców jednostki osiedlowej Teofilów w Łodzi. Przykład osiedli Rojna i Rogatka, [w:] A. Suliborski, M. Wójcik (red.), 2014, Dysproporcje społeczne i gospodarcze w przestrzeni Łodzi, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 209–221.
Krupa-Ławrynowicz A., 2020, Lokalność w krajobrazie. Etnograficzny przypis do projektu „Śladami Przeszłości po Gminie Mstów”, „Zeszyty Wiejskie” nr 26, s. 221–242.
Madej M., 2021, Jednostki pomocnicze i ich rola w miastach na prawach powiatu na przykładzie Wrocławia, „Studia Regionalne i Lokalne” nr 2(84), s. 93–105.
Michalska Agnieszka, 2002, Psychospołeczne więzi z miejscem zamieszkania – na przykładzie wybranych osiedli łódzkich i wsi Brudzewice, „Studia Regionalne i Lokalne” nr 1(8), s. 79–100.
Miszewska B., Szmytkie R., 2015, Morphological processes in the spatial structure of the southern district of Wrocław city, „Bulletin of Geography. Socio-economic Series” nr 27, s. 133–151.
Miszewska B., Szmytkie R., 2017, Rozwój przestrzenny i przemiany morfologiczne osiedli Wrocławia wyrosłych wokół dawnych wsi kmiecych, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej” nr 6, s. 51–70.
Olczak B., Wilkosz-Mamcarczyk M., Prus B., Hodor K., Dixon-Gough R., 2022, Application of the building cohesion method in spatial planning to shape patterns of the development in a suburban historical landscape of a ‘village within Kraków’, „Land Use Policy” nr 114, 105997.
Palak M., 2016, Nowe oblicza przedmieść. Socjologiczne studium suburbanizacji w Polsce na przykładzie Rzeszowa, Wyd. Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Rutkowska-Siuda D., 2019, Od wiejskiej osady do przemysłowego miasta. Historia i rozwój urbanistyczny Stąporkowa od XVIII w. do lat sześćdziesiątych XX w., „Zeszyty Wiejskie” nr 25, s. 39–52.
Semczuk M., Serafin P., Zawilińska B., 2018, Dzielnice samorządowe w świadomości mieszkańców miasta na przykładzie wybranych dzielnic Krakowa, „Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN” nr 270, s. 159–173.
Sikorski D., Smętkiewicz K., 2024, The Contemporary Transformation of Post-Industrial Areas in Post-Socialist Polish Cities: Case Studies from Wrocław (Kleczków) and Kraków (Zabłocie), „Studia Regionalne i Lokalne” nr 3(97), s. 22–38.
Staszewska S., Kacprzak E., 2009, Zmiany struktury funkcjonalno-przestrzennej jednostek osadniczych dużych ośrodków miejskich (na przykładzie strefy podmiejskiej miasta Poznania), [w:] T. Marszał (red.), Struktura funkcjonalna małych miast, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 51–68.
Szczepańska M., Wilkaniec A., 2019, Funkcje jednostek osadniczych aglomeracji poznańskiej a polityka przestrzenna, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 55, s. 27–40.
Szmytkie R., 2011, Osiedla wiejskie w granicach administracyjnych dużego miasta (przykład Wrocławia), „Studia Miejskie” nr 3, s. 159–185.
Szmytkie R., 2013, Atrakcyjność turystyczna wiejskich osiedli Wrocławia, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu” nr 1 (33), s. 297–316.
Szmytkie R., Nowak B., 2017, Przeobrażenia morfologiczne wsi w strefie podmiejskiej Wrocławia, „Acta Universitatis Lodzensis. Folia
Geographica Socio-Oeconomica” nr 29, s. 47–64.
Szulc H., 1963, Osiedla podwrocławskie na początku XIX w., „Monografie Śląskie”, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
Szyda B., 2013, Urbanizacja wsi w strefie wpływów miasta a polityka przestrzenna władz gminnych. Studium miast Częstochowy, Kielc i Radomia, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 34, s. 149–161.13
Wesołowska M., 2007, Bełżyce – małe miasto na tle gminy i aglomeracji lubelskiej, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 11, s. 199–210.
Wojtkiewicz J., 2007, Przemiany morfologiczno-funkcjonalne dawnych dóbr Kałowskich i Sokołowskich, [w:] I. Jażdżewska (red.), Polska geografia osadnictwa. Dotychczasowy dorobek. Program badań, „XX Konwersatorium Wiedzy o Mieście”, Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 245–256 [Łódź].
Wójcik M., 2008, Pozarolnicze funkcje obszarów wiejskich aglomeracji łódzkiej, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 13, s. 125–138.
Wójcik M., 2013, Przemiany społeczno-przestrzenne osiedli wiejskich. Studium przypadku Łódzkiego Obszaru Metropolitalnego, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Zagała Z., 2006, Samodzielni, samorządni, gospodarni. Bojszowy i Wyry – ocena pierwszej dekady, Śląskie Wydawnictwa Naukowe Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach, Tychy.
Źróbek-Różańska A., Zysk E., 2015, Czy rozlewające się miasto odmładza podmiejską wieś? Studium podolsztyńskich gmin wiejskich, „Wieś i Rolnictwo” – tom 169, nr 4, s. 123–137. https://nowa.mapa.lodz.pl/mapy-historyczne-v2/ – mapy Łodzi z lat 1823, 1827, 1828, 1910, 1917, 1929, 1940–1944, przed 1945, 1946, 1894– 1896 wstawione jako tło obecnej mapy miasta, Łódzki Ośrodek Geodezji Dział Miejskiego Systemu Informacji o Terenie, Archiwum Państwowe w Łodzi [Łódź].

5. Bibliografia metodologiczno-konceptualna

Bukraba-Rylska I., 2005, Na temat wsi i socjologii wsi. (Pomiędzy dyskursem wiejsko-plebejskim a miejsko-inteligenckim), Warszawa.
Chachaj J., 1978, Problem wsi zanikającej, „Acta Universitatis Wratislaviensis” nr 324, Prace Instytutu Geograficznego, seria B, nr 2, s. 119–123.
Cloke P.J., 1985, Counterurbanisation. A rural perspective, „Geography” – tom 70, nr 1, s. 13–23.
Falkowski J., Brodowski P., 2008, Ocena kontinuum miejsko-wiejskiego obszarów metropolitalnych Polski metodą potencjału społeczno-gospodarczego, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 13, s. 11–36.
Hensel W., Leciejewicz L., 1962, Metoda archeologiczna w zastosowaniu do badań nad wsią i miastem wczesnośredniowiecznym w Polsce, „Archeologia Polski” nr 7 (2), s. 175–201.
Krzysztofik R., 2008, Osiedla zurbanizowane bez formalnego statusu miejskiego na obszarze Polski w rozwoju historycznym – próba typologii, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 13, s. 186–194.
Rostek J., Senetra A., 2012, Możliwości wykorzystania metod interpolacji do regionalizacji i wyznaczania granic krajobrazów obszarów wiejskich i stref przejściowych, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 29, s. 31–44.
Rutkiewicz-Hanczewska M., 2019, Nazewnicze powroty w kontekście językowych uniwersaliów. Dawne i współczesne nazwy miejscowe o charakterze internacjonalnym, „Onomastica” nr 63, s. 31–50.
Wieruszewska M., 2016, Wieś – miasto. Opozycje, antagonizmy, splątane narracje, „Zeszyty Wiejskie” nr 22, s. 53–67.
Wójcik M., 2013, Obszary versus miejsca czyli o przestrzennych formach interpretacji przemian polskiej wsi, „Studia Obszarów Wiejskich” nr 34, s. 9–22.
Wyrobisz A., 1999, Nazwy ulic, placów i dzielnic w miastach polskich: nośniki informacji – źródła historyczne – zabytki kultury, „Przegląd Historyczny” nr 90(4), s. 511–523.

6. Inne

Durko J. (red.), 1958, Bibliografia Warszawy. Druki zwarte, Ossolineum, Wrocław.
Rogala J., Świdowa H., Wójcikowa S., 1971, Bibliografia prac magisterskich dotyczących Warszawy (1945–1967), „Rocznik Warszawski” – tom 10, s. 483–588.