Bródno
Bródno, część dzielnicy Targówek
W okresie wczesnośredniowiecznym istniał tu gród zwany Starym Bródnem. Pierwsze wzmianki historyczne o wsi książęcej Bródno pochodzą z początku XV wieku, prawo chełmińskie miała ona już w 1433 roku. W XVI wieku Bródno stanowiło własność królewską. W roku 1570 miało powierzchnię 11 łanów oczynszowanych (około 185 ha) i 1 łan wójtowski (około 17 ha) należący do mieszczan warszawskich. We wsi znajdowała się wówczas przydrożna karczma. W 1580 roku osadę dzierżawił starosta warszawski Bartłomiej Zaliwski, łan wójtowski użytkował mieszczanin warszawski Stanisław Długosz. W początku XVII wieku we wsi założono folwark na 12 włókach (ponad 200 ha), uprawianych systemem trójpolowym. Wieś liczyła wówczas 27 włók (około 454 ha), 50 kmieci (w tym 46 na półwłóczkach i 4 na włókach) oraz 11 komorników pracujących dla dworu. Ponadto znajdowały się tu 2 karczmy i 2 młyny. Przylegająca do wsi Puszcza Bródnowska była eksploatowana przez 12 bartników, z których każdy płacił 13 rączek warszawskich miodu. W okresie wojen szwedzkich, podczas trzydniowej bitwy o Warszawę, osada została doszczętnie spalona. Po potopie szwedzkim zaczęto jej odbudowę – w 1662 roku znajdowało się w niej tylko 6 domostw. Bródno po raz drugi ucierpiało podczas powstania kościuszkowskiego, kiedy wojska carskie natarły od strony Żerania. Spalono wówczas wieś, aby zwiększyć pole ostrzału. W 1827 roku tworzyło ją 35 domów zasiedlonych przez 249 mieszkańców. Po raz trzeci osada ucierpiała podczas powstania listopadowego. Niszczona wielokrotnie zabudowa Bródna w 1875 roku została ograniczona przez wzniesienie pasa przyfortecznego, przebiegającego przez wieś i wprowadzenie zakazu wznoszenia budynków murowanych. Przez dekady Bródno było osiedlem zaniedbanym, bez urządzeń komunalnych, o nędznej zabudowie drewnianej. Około 1880 roku na terenie Bródna było 360 domów zamieszkanych przez 960 mieszkańców. W 1884 roku na części jej terenu założono cmentarz Bródnowski. W XIX wieku na terenie byłych dóbr bródnowskich powstał folwark, Szpitala Św. Ducha oraz kilka nowych osiedli, między innymi Elsnerów, Zacisze, Drewnica i Pustelnik. W 1916 roku część Bródna – Nowe Bródno – przyłączono do Warszawy; pozostałą część w 1938 roku. Po II wojnie światowej część starej zabudowy zlikwidowano – na jej miejscu powstał zespół 12 osiedli mieszkaniowych na mniej więcej 100 tysięcy mieszkańców 11 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 84–85 ↩︎.