Czerniaków
Czerniaków (dawniej Czerniakowo), część dzielnicy Mokotów
Dawna wieś szlachecka była wzmiankowana w źródłach już od 1381 roku. W 1419 roku kupił ją podkomorzy warszawski Hańcza Cedlic, pochodzący z Nowej Cerkwi na Śląsku, którego potomkowie przybrali nazwisko Czerniakowskich. W 1427 roku książę mazowiecki Janusz Starszy odbywał tu wyroki sądowe. W 1502 roku wieś zakupił Mikołaj Milanowski z Milanowa (obecnie Wilanów). W drugiej połowie XVI wieku znajdował się tu młyn wodny, a nad Jeziorem Czerniakowskim rozwijało się rybołówstwo. W początkach XVII wieku Czerniaków stanowił własność wojewody mazowieckiego Andrzeja Górskiego. Około połowy XVII wieku wieś została włączona do dóbr królewskich Ujazdowa. W 1683 roku dobra Czerniaków uchwałą sejmu nadano marszałkowi wielkiemu koronnemu Stanisławowi Herakliuszowi Lubomirskiemu, który w latach 1687–1689 wzniósł tu pałac z zabudowaniami folwarcznymi, kościół pw. św. Antoniego Padewskiego, klasztor Bernardynów (1690–1694) oraz szpital (około 1700 roku) zbudowany według projektu Tylmana z Gameren. Po śmierci Lubomirskiego w 1702 roku dobra odziedziczyła jego córka Elżbieta Sieniawska. W latach 1720–1733 dzierżawił go August II, który urządzał tu zabawy i uroczystości dworskie. W drugiej połowie XVIII wieku Czerniaków był własnością Mostowskich, a w końcu stulecia dzierżawił go król Stanisław August Poniatowski. Obszar Czerniakowa stanowił jedno z ważnych źródeł zaopatrzenia Warszawy w produkty rolne, warzywa i owoce. Słynne były odpusty przy kościele czerniakowskim, które rokrocznie ściągały liczne rzesze mieszkańców stolicy.
Dobra czerniakowskie składały się z folwarku, wsi Czerniaków oraz wsi Siekierki, które zostały nabyte w drodze spadku w 1866 roku przez Wandę hrabinę Potocką za 150 tysięcy rubli. Ich powierzchnia wynosiła 844 morgi, w tym grunty orne i ogrody – 255 mórg, 334 morgi łąk, 84 morgi pastwisk, 42 morgi wód, 39 mórg lasu, placów, a także 90 mórg nieużytków. Na ich terenie było również 5 budynków murowanych i 28 – drewnianych. Rolę uprawiano w systemie dwupolówki. W 1827 roku w Czerniakowie było 38 domów i 500 mieszkańców. Około 1880 roku wieś Czerniaków miała 45 zagród i 630 mórg powierzchni, natomiast wieś Siekierki liczyła 18 gospodarstw i 162 morgi gruntu. Około tego roku także przy drodze do Wilanowa (obecnie ulica Powsińska) powstał Fort im. Legionów Dąbrowskiego. W początkach XX wieku wieś rozbudowała się w kierunku południowym. Po I wojnie światowej ośrodkiem tej dzielnicy były okolice fortu. Z Warszawy do Czerniakowa prowadziła droga wzdłuż Powiśla, zwana ulicą Czerniakowską, a tereny położone po obu stronach tej ulicy zaczęto potocznie nazywać Czerniakowem. Do Warszawy wieś została włączona w 1916 roku 11 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 123–124. ↩︎.