Ochota
Ochota, dzielnica
Pierwsze pisemne wzmianki o terenie, na którym leży dzisiejsza Ochota, pochodzą z 1238 roku. Przez długi czas Ochota wchodziła w obręb królewskiej wsi Wielka Wola 11 Ochota, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Ochota, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. Nazwa „Ochota” pojawia się też w XVIII wieku, kiedy to wieś należała do gminy Czyste i parafii Wielka Wola, położonej wzdłuż starego traktu wiodącego do Krakowa (przez Grójec i Radom) 22 Stara Ochota, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Stara_Ochota, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. Nazwa dzielnicy wywodzi się od karczmy zbudowanej po 1831 roku u zbiegu obecnej ulicy Grójeckiej i Kaliskiej, następnie od osiedla, które powstało po obu stronach szosy krakowskiej.
Najstarszymi osadami powstałymi tu przed XV wiekiem były: Raków, Okęcie, Stanclewicze (późniejsze Szczęśliwice) oraz Witki i Stojarty, zniszczone podczas wojen szwedzkich. Na obszarze dzisiejszej dzielnicy wsie szlacheckie, powstałe tu w średniowieczu, uległy rozdrobnieniu: w XVII wieku magnaci zaczęli tworzyć rozlegle majątki wokół Warszawy przez wykup drobnych własności – na przykład Włochy należały do Leszczyńskich, Rakowiec do Radziwiłłów, Raków i Szczęśliwice do wojewody mazowieckiego Stanisława Warszyckiego, Opacz Wielka do Opackich. W 1751 roku Rakowiec, Szczęśliwice, Wyględów i Witki nabyła Izabela Elżbieta Czartoryska. Tereny centrum dzisiejszej Ochoty były niezamieszkane, były tam pola uprawne. W XVIII wieku założono tu, dzięki bogatym złożom gliny, liczne cegielnie w rejonie obecnej ulicy Spiskiej i w dolinie Potoku Służewieckiego, na pograniczu Rakowca i Szczęśliwic. W 1768 roku przeprowadzono Drogę Królewską z Ujazdowa do Woli (obecne ulice: Nowowiejska i Niemcewicza), w późniejszym czasie kolejne ważne drogi sprzyjające rozwojowi: Szosę Krakowską oraz Nową Drogę Jerozolimską (obie funkcjonujące od 1817 roku), wreszcie w latach 1840–1848 zbudowano Kolej Warszawsko-Wiedeńską.
W 1770 roku otoczono Warszawę przeciwmorowym wałem Lubomirskiego. Wjazd do miasta zlokalizowano przy obecnym placu Zawiszy, gdzie w latach 1816–1818 wybudowano Rogatki Jerozolimskie. Od początku XIX wieku stopniowo zabudowywano Ochotę, która nabrała miejskiego charakteru (apogeum nastąpiło na początku XX wieku, kiedy to część dzielnicy włączono w granice Warszawy – w 1916 roku). W 1886 roku Ochotę zamieszkiwało 802 mieszkańców, miała ona powierzchnię 90 mórg ziemi, zajętej głównie pod uprawę warzyw i przez sady owocowe. Na jej terenie funkcjonowały: fabryka kafli, ślusarnia i fabryka krochmalu. Ochota wchodziła wówczas w skład dóbr Czyste 33 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII, Warszawa 1886, s. 366. ↩︎. Do rozwoju Ochoty przyczyniły się również zbudowanie i uruchomienie w 1886 roku Stacji Filtrów oraz budowa w 1901 roku Szpitala Dzieciątka Jezus. W okresie międzywojennym dalej rozbudowywano i zabudowywano dzielnicę (poszerzono jej granice wchodzące w obszar miasta) w typowo miejskim stylu. Powstało wówczas wiele budynków mieszkalnych (takie jak kolonie: Staszica i Lubeckiego), jak również nowoczesnych budynków użyteczności publicznej (między innymi gamach Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych).
Dzielnica Ochota została utworzona w 1951 przez wydzielenie części terenów dzielnicy Warszawa-Zachodnia i włączenie Włoch i Okęcia, przyłączonych w tym czasie do Warszawy. W 1952 i 1957 roku nastąpiły drobne korekty granic dzielnicy, a w 1960 jej obszar rozszerzono w kierunku wschodnim do ulicy Chałubińskiego i alei Niepodległości. W 1977 roku do Ochoty przyłączono Ursus, który od 2002 roku jest już samodzielną dzielnicą Warszawy 44 Ochota, dz. cyt. ↩︎.