Pelcowizna
Pelcowizna, część dzielnicy Praga-Północ
Dawna wieś i folwark Pelcowizna zostały założone około 1806 roku przez Pelca, właściciela folwarku Golędzinów, który wybudował karczmę, wokół której powstała kolonia i folwark. Około roku 1820 przez Pelcowiznę wytyczono Szosę Modlińską (dziś ulica Modlińska). W 1830 roku w Pelcowiźnie było 13 domów, w tym kilka położonych w pobliżu Wisły, należących do rodzin osadników holenderskich – mennonitów, mieszkających tam od momentu założenia osady, tj. początku XIX wieku 11 E.L. Ratzlaff, Im Weichselbogen. Mennonitensiedlungen in Zentralpolen, Winnipeg 1971. ↩︎. Należeli oni do zboru mennonickiego w dawnym Kazuniu Niemieckim (obecnie Nowy Kazuń) 22 Pelcowizna – Cz. M. Warszawa, Holland.org.pl, http://holland.org.pl/art.php?kat=obiekt&id=131, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. W 1886 roku teren osady został zajęty przez stację Praga kolei nadwiślańskiej 33 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII, Warszawa 1886, s. 935. ↩︎. Przeprowadzenie przez Pelcowiznę linii kolejowej (w latach 1900–1956 znajdował się tu przystanek Pelcowizna, wraz z mijanką, kolejki wąskotorowej Jabłonna – Karczew) i lokalizacja przemysłu pod koniec XIX wieku i na początku XX doprowadziło do zmiany charakteru osady na typowo miejski 44 Pelcowizna, Fandom, https://warszawa.fandom.com/wiki/Pelcowizna, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. W historycznych granicach osiedla znajdował się też fort XIVA Pelcowizna Twierdzy Warszawa. Do dziś przetrwał wybudowany na Pelcowiźnie kościół p.w. św. Jadwigi. Pelcowiznę włączono do Warszawy w roku 1916 55 Nietyksza M., Pruss W., Zmiany w układzie przestrzennym Warszawy, w: Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r., red. I. Pietrza-Pawłowska, Warszawa 1973, s. 43. ↩︎.
W 1924 uzyskała połączenie tramwajowe z pozostałą częścią miasta 66 Pelcowizna, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pelcowizna, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. Rozbudowa linii kolejowych oraz stacji i przystanków kolejowych spowodowała, że Pelcowizna w dużej mierze zamieszkana była przez pracowników kolei oraz pracowników obsługujących pobliską stację kolejową Warszawa Praga. W 1931 roku Pelcowiznę zamieszkiwało 6703 mieszkańców 77 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 625. ↩︎.
Po wojnie na terenie Pelcowizny otwarto w 1951 roku fabrykę samochodów osobowych, znaną jako FSO na Żeraniu. Jej stale postępująca rozbudowa (aż do końca lat 70. XX wieku) spowodowała destrukcję tradycyjnej drewnianej zabudowy oraz istniejącej wcześniej siatki ulic. Wszystkie domy na trenach zajętych przez fabrykę zostały zlikwidowane i wyburzone, a jedyną zachowaną, częścią Pelcowizny stała się ulica Toruńska, (z czasem również rozbudowana do rangi Trasy Toruńskiej), resztę obszaru zajęły budynki fabryczne, biurowe i socjalne 88 Pelcowizna, Fandom, dz. cyt. ↩︎.