Powsin
Powsin (dawniej Powsino), część dzielnicy Wilanów
Powsin to dawna wieś położona w pradolinie Wisły, na nizinie nadrzecznej, stanowiąca konglomerat kilku jednostek osadniczych – trzech wsi: Powsina, Powsina Poduchownego i Powsinka oraz dwóch folwarków: Powsina i Powsinka.
Powsin był początkowo wsią szlachecką, w XIII wieku stanowił własność wojewody łęczyckiego Bogusza Miecławica, z rodu Boliwów, który przed 1244 rokiem darował część dóbr powsińskich klasztorowi cystersów spod Włocławka, a w 1258 roku cały Powsin – biskupowi kujawskiemu 11 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa 1887, s. 896. ↩︎, co zatwierdził książę mazowiecki i czerski Ziemowit. W 1283 roku biskup kujawski Albertus przekazał majątek kasztelanowi wiskiemu Mikołajowi z rodu Ciołków, w zamian za Szawłowice w dekanacie gniewkowskim 22 Powsin, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Powsin, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. W 1386 roku książę Janusz I Starszy nadał Powsinowi prawo chełmińskie. W 1398 roku dziedziczka wsi Elżbieta Ciołkowa, wdowa po Andrzeju Ciołku, chorążym płockim, wojewodzie mazowieckim, ufundowała w Powsinie – za radą swoich synów, Wiganda, Andrzeja, Stanisława i Klemensa – drewniany kościół pw. św. Elżbiety, a na utrzymanie plebanii wyznaczyła pewien obszar roli 33 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa 1887, s. 896. ↩︎.
W 1580 roku Powsin obejmował blisko 10 łanów (około 170 ha). W XVI–XVII wieku stanowił własność drobnoszlachecką Ciołków, Zdziarskich i Odrzywolskich. W 1677 roku powsińskie tereny nabył Jan Sobieski, co włączyło go do dóbr wilanowskich. W latach 1721–1723 poszczególne części Powsina należące do W. Dunin-Szpota, J. Dmoszyńskiego i W. Ciołka nabyła Elżbieta Helena Sieniawska 44 Powsin, dz. cyt. ↩︎. W 1725 roku ufundowała ona kościół wybudowany według projektu Józefa Fontany. W 1775 roku Powsin liczył 40 gospodarstw, w 1789–1746 Powsinek zaś – 38 gospodarstw (w 1789 roku – 73 ha ziemi folwarcznej i 160 ziemi włościańskiej) 55 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV, cz. 2, Warszawa 1902, s. 505. ↩︎. W 1810 roku miejscowy proboszcz Jan Paweł Woronicz zainicjował powstanie szkoły parafialnej i parafialnego ośrodka pomocy. W 1827 roku w Powsinie znajdowała się cegielnia, 47 domów i 439 mieszkańców, w Powsinie Poduchownym osada włościańska na gruntach poduchownych miała 53 morgi powierzchni, Powsinek zaś miał 305 mieszkańców i 29 domów (w 1905 roku było tam 57 domów, 606 mieszkańców, 4 sklepy, w 1921 roku – 110 domów i 900 mieszkańców) 66 Tamże. ↩︎, 45 mórg ziemi dworskiej i 575 włościańskiej. W 1849 roku liczącą 49 gospodarstw wieś oczynszowano. Po upadku powstania styczniowego w 1864 roku dobra powsińskie uwłaszczono i przyłączono do gminy Wilanów. W 1887 roku Powsin miał już 675 mieszkańców, 795 mórg ziemi dworskiej i 675 mórg ziemi włościańskiej 77 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, Warszawa 1887, s. 896. ↩︎.
W 1900 roku w Powsinie powstała tu stacja kolejki wąskotorowej do Piaseczna 88 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV, cz. 2, Warszawa 1902, s. 505. ↩︎. W 1905 roku we wsi było 79 domów, szkoła, kościół, zajazd, 2 kuźnie, 4 sklepy i 855 mieszkańców. W 1921 roku – folwark i 908 mieszkańców. W 1951 roku Powsin został przyłączony do Warszawy. Od 1960 roku znajdował się w dzielnicy Mokotów (po likwidacji dzielnicy Wilanów), od 1994 roku w gminie Warszawa-Wilanów, a od 2002 roku ponownie w dzielnicy Wilanów 99 Powsin, dz. cyt. ↩︎.