Służew
Służew (dawniej Służew Poduchowny, Służewo), część dzielnicy Mokotów
Pierwsze wzmianki o osadnictwie w okolicy Służewa pochodzą z 1065 roku i wiążą się z osadzeniem się na terenach pobliskiego Służewca Zakonu Świętego Benedyktyna 11 Służew, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/S%C5%82u%C5%BCew, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. Początkowo, po 1155 roku, wieś należała do opactwa czerwińskiego. Już w 1238 roku konsekrowano tu świeżo zbudowany – pierwotnie drewniany – kościół pw. św. Katarzyny (najstarsza parafia na terenie obecnej Warszawy). W 1240 roku książę mazowiecki Konrad wymienił Służew z opactwem czerwińskim i zmienił nazwę wsi na Borzęcin, nie przyjęła się ona jednak i szybko powrócono do pierwotnej nazwy osady. W roku 1245 książę Konrad przekazał ziemie Służewa swojemu rycerzowi komesowi Gotardowi (protoplaście rodu Radwanów), którego głównym zadaniem była ochrona ziem Mazowsza przed najazdami Prusów, Jaćwingów i Litwinów 22 Tamże. ↩︎. W XVI wieku wieś stanowiła własność Wierzbowów i Lelowskich. W 1528 roku miała powierzchnię 7 łanów (około 119 ha). W XVII wieku właścicielami wsi byli: Służewscy, Czerniakowscy, Konińscy i Kłopoccy. Po potopie szwedzkim Służew przeszedł w ręce Lubomirskich, następnie – Sobieskich. W 1724 roku wieś nabyła Elżbieta Helena z Lubomirskich Sieniawska. W 1827 roku w Służewie stało 17 domów zamieszkanych przez 262 mieszkańców 33 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X, Warszawa 1889, s. 863. ↩︎.
W latach 1846–1864 wieś, reprezentowana przez sołtysa A. Toczyskiego, prowadziła proces o zniesienie ciężarów i powinności pańszczyźnianych. W 1864 roku przeprowadzono uwłaszczenie 44 gospodarstw na 342 ha gruntu, a wieś przyłączono do gminy Wilanów 44 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 790 ↩︎. Rozwój osady mocno ograniczyły forty wybudowane w latach 1886–1908. W 1889 roku w Służewie zamieszkiwało 721 mieszkańców, wieś obejmowała 597 mórg ziemi dworskiej i 608 mórg ziemi włościańskiej 55 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X, Warszawa 1889, s. 863. ↩︎. Służew Poduchowny miał powierzchnię 57 mórg ziemi włościańskiej. W 1905 roku w Służewie stały 63 domy (w których mieszkało 917 ludzi), kościół, szkoła, zajazd, trzy sklepy, w wydzielonym Służewie Poduchownym zaś – 4 domy, w tym 13 mieszkańców. W 1921 roku służewski folwark liczył 11 domów zamieszkanych przez 150 mieszkańców, wieś tworzyło 66 gospodarstw z 520 mieszkańcami, Służew Poduchowny – 4 domy i 44 mieszkańców. W latach 1934–1937 zbudowano tu klasztor Dominikanów. Do Warszawy Służew przyłączono w 1938 roku 66 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 790 ↩︎.