Szmulowizna
Szmulowizna (dawniej: Bojmurek, Bojnówek, Szmulowszczyzna, Szmulewizna, Szmulki), część dzielnicy Praga-Północ
Nazwa osady Szmulowizna, założonej w końcu XVIII wieku 11 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994,, s. 841. ↩︎, wywodzi się od imienia właściciela gruntów, żydowskiego kupca, bankiera, faktora, protegowanego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – Szmula (Samuela) Jakubowicza Sonnenberga, zwanego Zbytkowerem (Zbitkawerem) 22 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, Warszawa 1892, s. 13. ↩︎, protoplasty rodu Pragierów i Bergsonów. Zbytkower na części gruntów Targówka, otrzymanych od króla w dzierżawę, założył folwark zwany Bojmurkiem (Bojnówkiem). Był on ponadto właścicielem rzeźni, magazynów mięsnych, garbarni, tartaków i cegielni. Oprócz tego dzierżawił karczmę, gorzelnie i browary, eksportował bydło i skóry oraz zajmował się spławianiem Wisłą drewna i zboża do Gdańska 33 Zbytkower Szmul, Witrualny Sztetl. Polin, https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/4227-zbytkower-szmul, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. Zarobił też znaczny majątek na dostawach dla wojska rosyjskiego. Z czasem folwark wraz z okolicznymi terenami (wsią i karczmą) przyjął nazwę Szmulowizna. Nazwy tej, również w brzmieniu Szmulowszczyzna czy Szmulewizna, używano w XIX wieku 44 Szmulowizna, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Szmulowizna, dostęp: 12.09.2025 ↩︎.
W 1794 roku Szmulowizna została zniszczona w czasie szturmu Pragi, podobnie jak w 1831 roku podczas bitwy grochowskiej. W 1834 roku Sinai Flatau, wnuk trzeciej żony Zbytkowera, Judyty Jakubowiczowej, sprzedał Szmulowiznę Brühlom, którzy byli właścicielami części osady do początków XX wieku. W drugiej połowie XIX wieku wykorzystywane rolniczo tereny osady rozparcelowano i wykorzystano je pod nową zabudowę i inwestycje przemysłowe, które zmieniły charakter miejscowości z wiejskiego na miejski. Osią rozplanowania stały się dawne trakty biegnące wzdłuż ulic: Ząbkowskiej, Radzymińskiej i Kawęczyńskiej. W okresie tym Szmulowizna została otoczona torami kolejowymi z trzech stron: w 1862 roku od strony północnej uruchomiono linię Kolei Warszawsko-Petersburskiej, w 1867 roku od strony południowej – Kolej Warszawsko-Terespolską, a w latach 1875–1877 obwodową Kolej Nadwiślańską. W latach 1895–1897 przy ulicy Ząbkowskiej powstała Wytwórnia Wódek „Koneser”, w 1902 roku przy ulicy Siedleckiej – Fabryka Maszyn Precyzyjnych L. Nowiński (obecnie Fabryka Obrabiarek Precyzyjnych Avia S.A.) 55 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 842. ↩︎.
W roku 1889 Szmulowizna została włączona do Warszawy. Procesy urbanizacyjne, rozpoczęte już przed I wojną światową, nabrały rozmachu w okresie międzywojennym. Nastąpiła rozbudowa dróg, kanalizacji, wodociągów, linii tramwajowych – powstała zajezdnia tramwajowa na Kawęczyńskiej, otwarta 1 lutego 1922 roku. Po wyzwoleniu Pragi, we wrześniu 1944 roku, na Szmulowiźnie, zniszczonej w niewielkim stopniu i znajdującej się poza zasięgiem artylerii niemieckiej, koncentrowało się życie polityczne i społeczne prawobrzeżnej części miasta 66 Szmulowizna, dz. cyt. ↩︎.