Wilanów
Wilanów, Mylynow, Milanowo Milanów, Milonów, dzielnica
Dawna wieś kościelna Milanowo stanowiąca do 1338 roku własność opactwa benedyktynów w Płocku. Wsparli oni budowę drewnianego kościoła parafialnego, ale już w 1338 roku na podstawie umowy przekazali dobra milanowskie księciu czerskiemu i sochaczewskiemu Trojdenowi 11 Grygiel, Historia Wilanowa, Urząd Dzielnicy Wilanów m.st. Warszawy, https://wilanow.um.warszawa.pl/-/historia-wilanowa, dostęp: 12.10.2025. ↩︎.
Pierwotnie nazwa brzmiała Milanowo lub Milanów. Pojawia się ona kilkukrotnie w średniowiecznych zapiskach jako: Mylynow (1350), Milonowo (1377), Milonów (1422), Milonowo (1426). Pochodzi ona od nazwy osobowej Milon lub Milan, wywodzącej się prawdopodobnie z imion złożonych typu Miłosław, Miłobrat. Obecna forma powstała najprawdopodobniej poprzez spolszczenie zlatynizowanej nazwy rezydencji Villa Nova, po jej powstaniu w XVII wieku 22 Wilanów, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wilan%C3%B3w, dostęp: 12.10.2025. ↩︎.
W połowie XIV wieku, rycerz Stanisław ze Strzelczykowa, w nagrodę za swe czyny wojenne, otrzymał Milanów od mazowieckiego księcia Kazimierza, a razem z nim przyjął nazwisko – Milanowski. Pieczętował się herbem Jastrzębiec. Parafia milanowska rozrastała się i w końcu XV wieku obejmowała Powsinek, Zawady, Narty, Okrzyszyn i Kępę 33 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa 1893, s. 486. ↩︎. W końcu XVI wieku rodzina Milanowskich mieszkała w solidnym murowanym dworze i utrzymywała nowy kościół zbudowany po pożarze starej, gotyckiej świątyni. Ród ten, z którego wyszło wielu znacznych urzędników ziemskich, a nawet jeden uczony, Stanisław, związany z Uniwersytetem w Paryżu, gospodarzył na tych ziemiach aż do połowy XVII wieku 44 E. Grygiel, dz. cyt. ↩︎.
Kolejni właściciele Milanowa to obok Milanowskich: Leszczyńscy, Krzyccy. Wieś odnotowana została w 1580 roku jako osada szlachecka znajdująca się w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego 55 Wilanów, dz. cyt ↩︎.
W 1677 roku dwór w Milanowie został odkupiony przez Jana III Sobieskiego (za pośrednictwem Marka Matczyńskiego) 66 E. Grygiel, dz. cyt. ↩︎. W 1720 roku teren wraz z pałacem zakupiła Elżbieta Helena Sieniawska. W latach 1730–1733 Wilanów dzierżawił król August II Mocny. Dobra wilanowskie przechodziły następnie w ręce Czartoryskich, Lubomirskich oraz Potockich. W 1827 roku wieś tworzyły 34 domy zamieszkane przez 528 mieszkańców. Obszar dworski wsi przed 1893 rokiem miał powierzchnię 739 mórg, włościański 571 mórg (całe dobra wilanowskie obejmujące Wilanów, Służew, Wolicę, Służewiec, Paluch, Dąbrówkę, Moczydło, Olechów, Powsin, Wenclowiznę, Zawady i Zastów miały powierzchnię 15 000 mórg) 77 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, Warszawa 1893, s. 486. ↩︎. W 1892 roku dobra zostały przekazane hrabiemu Ksaweremu Branickiemu (w posiadaniu jego spadkobierców pozostawały do końca II wojny światowej).
W 1945 roku zespół pałacowo-ogrodowy Wilanowa przeszedł na własność państwa, stając się w 1995 roku samodzielną instytucją kultury jako Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (do września 2013 działające pod nazwą Muzeum Pałac w Wilanowie) 88 Wilanów, dz. cyt. ↩︎.
Wiejski charakter osady Wilanów zachowany w bardzo czytelnej formie przetrwał jeszcze do końca lat 50. XX wieku, kiedy to na terenie wsi uwieczniono zarówno tradycyjną mazowiecką zabudowę, jak również wiatrak koźlak położony za obrzeżach zabudowy.
Wieś Wilanów przyłączona została do Warszawy w 1951 roku.