Wyczółki
Wyczółki (dawniej: Wola Służewiecka, Vyczolkovo), część dzielnicy Ursynów
Wieś Wola Służewiecka powstała na początku XIV wieku z woli właściciela dóbr służewieckich. Najprawdopodobniej, w zamian za wykarczowanie i osuszenie terenów leśnych przy Potoku Służewieckim, mieszkańcy byli zwolnieni na jakiś czas z opłat na rzecz właściciela gruntów, a po zakończeniu okresu „wolnizny” byli zobowiązani uiszczać czynsz pieniężny lub płacić powinności w naturze. Zabudowania wsi rozciągały się wzdłuż południowej strony potoku, a po północnej sąsiadowały z budynkami dworskimi.
Po raz pierwszy nazwa wsi – Wola Służewiecka – została odnotowana w 1428 roku 11 M. Piber, Służew średniowieczny, Warszawa 2001, s. 74. ↩︎. Wówczas to Piotr ze Służewa sprzedał 4 włóki wsi Pawłowi z Latchorzewa. Pozostałą część Woli Służewskiej wymienił na Odolany należące do podczaszego warszawskiego Piotra Drozda, dziedzica z Łomn (Łomianek).
Pierwszy zapis określający wieś jako Wyczółki pochodzi z 1464 roku, kiedy Marcin Drozd z Wyczółek, jako świadek Gotarda z Czachowic, wystąpił w sądzie 22 Tamże, s. 209–201. ↩︎. Kolejna wzmianka o wsi Vyczolkovo pochodzi z 1483 roku 33 A. Wolff, K. Pacuski, Słownik historyczno-geograficzny Ziemi Warszawskiej w średniowieczu, Warszawa 2013, s. 325. ↩︎. W 1508 roku ród Drozdów sprzedał Wyczółki kasztelanowi liwskiemu i staroście warszawskiemu Marcinowi Mrokowskiemu. Od tego momentu wieś wielokrotnie zmienia właścicieli. Są nimi kolejno: Lelewski, Grot, Kłopoccy. Wieś była własnością szlachecką, w 1528 roku liczyła 6 łanów (około 100 ha), w 1580 roku – 4 łany. W XVIII wieku stanowiła własność Wojciecha Grabowskiego, podczaszego warszawskiego, który na terenie dóbr Wyczółki założył wieś Grabów. Kolejny właściciel, Franciszek Grabowski, w 1787 roku odsprzedał wsie Wyczółki i Imielin swojej siostrze Justynie i jej mężowi Ignacemu Sokołowskiemu. W 1789 roku Wyczółki liczyły, łącznie z Grabowem, 35 domów. W początkach XIX wieku stanowiła posiadłość kasztelana Feliksa Dołęgi Kretkowskiego; od 1822 roku należała do hrabiego Izydora Krasińskiego i jego małżonki Barbary z Krasickich. W 1827 roku wieś tworzyło 17 domów zamieszkanych przez 185 mieszkańców. Część dóbr po powstaniu listopadowym sprzedano Wawrzyńcowi Mikulskiemu, jedna z pozostałych części wydzierżawiono Stanisławowi Suskiemu, rachmistrzowi Dyrekcji Generalnej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, kolejna – Wincentemu Janowi Korwin Krasińskiemu, który w 1839 roku przystąpił z dobrami Wyczółki do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Kolejnym właścicielem dóbr Wyczółki od 1842 roku został hrabia Fryderyk Skarbek, szambelan królewski, który w roku 1860 wydzierżawił Antoniemu Laskowskiemu 30 mórg gruntu wraz z folwarkiem Wyczółki, pozostałe zaś części sprzedał hrabinie Marcie Grabowskiej oraz swojemu synowi hrabiemu Henrykowi Skarbkowi. W pierwszej połowie XIX wieku w Wyczółkach wzniesiono – nieistniejący już drewniany – dworek z otaczającym go parkiem angielskim 44 Park Wyczółki w Warszawie, Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Park_Wycz%C3%B3%C5%82ki_w_Warszawie, dostęp: 12.09.2025. ↩︎. W 1892 roku na terenie dóbr Wyczółek istniało 7 kolonii na 52 morgach gruntu (około 30 ha), folwark Wyczółki-Grabowo na blisko 114 morgach (około 64 ha) oraz wieś Wyczółki z 25 gospodarstwami na 257 morgach gruntu (około 144 ha). W 1895 roku Wyczółki liczyły 25 osad zamieszkanych przez 206 mieszkańców 55 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, Warszawa 1895, s. 75. ↩︎. Drewniany XIX-wieczny dworek w Wyczółkach już w 1938 znalazł się w granicach Warszawy 66 L. Królikowski, Ursynów wczoraj, dziś, jutro, Warszawa 2014, s. 77. ↩︎. Pozostałe tereny dawnej wsi i folwarku zostały przyłączone do Warszawy w roku 1951 77 Wyczółki (Warszawa), Wikipedia, https://pl.wikipedia.org/wiki/Wycz%C3%B3%C5%82ki_(Warszawa), dostęp: 12.09.2025. ↩︎.