Żoliborz
Żoliborz, dzielnica
Obszar dzielnicy obejmuje przedwojenne komisariaty północnej Warszawy oraz dawne wsie przyłączone do Warszawy w 1951 roku: Wawrzyszew, Chomiczówkę, Radiowo, Wólkę i Młociny 11 Encyklopedia Warszawy, red. B. Kaczorowski, Warszawa 1994, s. 1031. ↩︎.
Osadnictwo na obszarze Żoliborza sięga czasów wczesnośredniowiecznych. W XIV wieku, na skraju Puszczy Kampinoskiej, istniały wsie stanowiące własność książęcą: Wawrzyszew, Młociny, Mostki (późniejsze Powązki) oraz Pólków położony na północ od miasta Nowa Warszawa, z przecinającym go traktem zwanym Zakroczymskim, wzdłuż którego koncentrowało się osadnictwo. Nad małymi rzeczkami Pólkówką, Rudawką i Drną powstawały od XIV w. młyny, papiernie i warsztaty tkackie działające na rzecz pobliskiej Warszawy. Królowa Bona nad Drną w 1539 r. założyła folusz. W 1 poł. XVII w. część Pólkowa nadano Kamedułom – wkrótce miejsce to od koloru ich habitów nazywać zaczęto Bielanami. Na pozostałej części Pólkowa założono folwark zwany od poł. XVII wieku Fawory. Od końca XVII wieku obszar ten – z atrakcyjnymi terenami, położony nieopodal miasta, zaczął podlegać dalszej zabudowie i powolnej urbanizacji. Założono na jego obszarze w końcu XVII wieku rezydencję pałacowo-ogrodową dla Królowej Marysieńki (Marie Mont), Koszary Gwardii Pieszej Koronnej (w latach 1719-1721), w 1736 roku zbudowano przytułek dla bezdomnych dziecin następnie przemianowany na Dom Poprawy, w 1775 roku powstał konwikt pijarów dla młodzieży szlacheckiej i park. Ta ostatnia posiadłość, ze względu na harmonijne położenie zyskała nazwę Joli Bord (ładny brzeg). W 1768 roku folwark Fawory rozparcelowano, a na jego dawnym obszarze pobudowano liczne rezydencje magnackie i mieszczańskie. Po upadku powstania listopadowego władze carskie na terenie Koszar Gwardii, konwiktu pijarów i obszarze po zburzonych na ten cel 76 domach rozpoczęły budowę Cytadeli Warszawskiej oraz całego systemu fortów okalających Warszawę. W roku 1916 do Warszawy włączone zostały obszary dawnych osad wiejskich: Marymont, Buraków, Powązki i część Bielan urbanizując ich teren niemal od momentu zespolenia z miastem.